• Vraag
Voor veel mensen die de islam beginnen te ontdekken, behoort deze vraag tot de eerste en belangrijkste vragen:
Hoe bid ik als moslim?
• Antwoord
Dat is begrijpelijk, want het gebed (salah — het rituele islamitische gebed) vormt het hart van het dagelijkse islamitische leven. Voor moslims is het gebed niet alleen een religieuze verplichting, maar ook een directe verbinding tussen de mens en Allah (God). Daarom neemt het gebed binnen de islam een uitzonderlijke plaats in. Het is de tweede pijler van de islam na de geloofsgetuigenis (shahada — de getuigenis dat niemand het recht heeft aanbeden te worden behalve Allah en dat Mohammed ﷺ Zijn boodschapper is).
Allah (God) zegt: “Voorwaar, het gebed is de gelovigen op vastgestelde tijden voorgeschreven.” (Soera an-Nisa 4:103)
De Profeet ﷺ zei: “Het eerste waarover de dienaar op de Dag der Opstanding van zijn daden zal worden afgerekend, is zijn gebed. Als het goed is, zal hij succesvol zijn en slagen.” (Overgeleverd door at-Tirmidhi)
Daarom is het belangrijk dat een moslim leert hoe hij correct bidt. Tegelijk moet men begrijpen dat Allah niet van een nieuwe moslim verwacht dat hij onmiddellijk alles perfect kent. De islam leert stap voor stap, met geduld, rust en oprechtheid. Dit artikel geeft daarom een eenvoudige basisuitleg van het gebed. Voor gedetailleerde verschillen tussen islamitische rechtsscholen kan men later verder leren bij betrouwbare geleerden of docenten.
1. De voorbereiding op het gebed
Voor het gebed verricht de moslim eerst de rituele wassing (wudu — rituele reiniging met water). Daarna bereidt hij zich voor op het gebed door enkele basiszaken in acht te nemen:
- hij bedekt zijn lichaam op een bescheiden manier;
- hij richt zich naar de gebedsrichting (qiblah — de richting van de Ka‘bah in Mekka);
- hij maakt in zijn hart de intentie om het gebed te verrichten.
De intentie hoeft niet hardop uitgesproken te worden. Het volstaat dat men in zijn hart weet welk gebed men gaat verrichten. De intentie is dus geen lange formule, maar innerlijke bewustheid: men weet dat men nu voor Allah gaat bidden.
2. Het begin van het gebed
De moslim heft vervolgens zijn handen op tot ongeveer schouderhoogte of ter hoogte van de oren en zegt:
“Allahu Akbar.”
“Allah is de Grootste.”
Daarna plaatst men meestal de rechterhand over de linkerhand tijdens het staan. Hiermee begint het gebed officieel.
Deze uitspraak herinnert de moslim eraan dat Allah groter is dan alles wat hem bezighoudt: werk, zorgen, mensen, bezit, angst en verlangens. Wanneer men “Allahu Akbar” zegt, laat men de wereld achter zich en staat men bewust voor Allah.
3. De openingssmeekbede
Daarna kan men een openingssmeekbede (du‘a al-istiftah — openingssmeekbede van het gebed) reciteren. Een bekende smeekbede is:
“Subhanaka Allahumma wa bihamdika wa tabaraka ismuka wa ta‘ala jadduka wa la ilaha ghayruka.”
“Glorieus bent U, O Allah, en alle lof behoort aan U. Gezegend is Uw Naam, verheven is Uw Majesteit en niemand heeft het recht aanbeden te worden behalve U.”
Daarna zegt men:
“A‘udhu billahi mina sh-shaytan ir-rajim.”
“Ik zoek bescherming bij Allah tegen de vervloekte Satan.”
Vervolgens zegt men:
“Bismillahir-Rahmanir-Rahim.”
“In naam van Allah, de Meest Barmhartige, de Meest Genadevolle.”
Als een nieuwe moslim deze openingssmeekbede nog niet kent, hoeft hij zich niet bezwaard te voelen. Hij leert stap voor stap. Het belangrijkste is dat hij begint met het gebed en geleidelijk leert wat hij nog niet kent.
4. Surah al-Fatiha reciteren
Daarna reciteert men Surah al-Fatiha, het openingshoofdstuk van de Koran. De betekenis ervan is:
“Alle lof behoort toe aan Allah, Heer der werelden. De Meest Barmhartige, de Meest Genadevolle. Meester van de Dag des Oordeels. U alleen aanbidden wij en U alleen vragen wij om hulp. Leid ons op het rechte pad. Het pad van degenen aan wie U gunsten hebt geschonken, niet van degenen op wie toorn rust en niet van de dwalenden.”
Surah al-Fatiha vormt een centraal onderdeel van het gebed. De moslim prijst Allah, erkent Zijn heerschappij, vraagt Hem om hulp en smeekt Hem om leiding. Daarom is dit hoofdstuk niet slechts een tekst die wordt uitgesproken, maar een smeekbede die de kern van het geloof samenvat.
Daarna reciteert men andere verzen uit de Koran, voor zover men die kent. Wie nog weinig Koran uit het hoofd kent, leert geleidelijk korte hoofdstukken.
5. De buiging
Daarna buigt men terwijl men zegt:
“Allahu Akbar.”
Deze houding heet de buiging (ruku‘). Men plaatst de handen op de knieën en houdt de rug zo recht mogelijk.
In deze houding zegt men minstens drie keer:
“Subhana Rabbiyal-‘Azim.”
“Glorieus is mijn Heer, de Meest Verhevene.”
Men mag dit vaker herhalen, bijvoorbeeld vijf keer, zeven keer of meer. Daarna richt men zich weer op en zegt:
“Sami‘a Allahu liman hamidah.”
“Allah hoort degene die Hem prijst.”
Vervolgens zegt men:
“Rabbana wa laka al-hamd.”
“Onze Heer, aan U behoort alle lof.”
De buiging leert de moslim nederigheid. Hij buigt niet voor mensen, macht, geld of status, maar voor Allah alleen.
6. De neerwerping
Daarna gaat men neer in de neerwerping (sujud) terwijl men zegt:
“Allahu Akbar.”
Tijdens de neerwerping raken de volgende lichaamsdelen de grond:
- het voorhoofd;
- de neus;
- beide handen;
- beide knieën;
- de tenen.
In deze houding zegt men minstens drie keer:
“Subhana Rabbiyal-A‘la.”
“Glorieus is mijn Heer, de Allerhoogste.”
De neerwerping (sujud) behoort tot de belangrijkste momenten van het gebed. De Profeet ﷺ zei: “De dienaar is het dichtst bij zijn Heer wanneer hij neergeworpen is, verricht dus veel smeekbeden in die toestand.” (Overgeleverd door Muslim)
Daarom mag men tijdens de neerwerping veel smeekbeden verrichten: om vergeving, leiding, rust, bescherming, gezondheid, hulp bij moeilijkheden en het goede in dit leven en het Hiernamaals. De neerwerping herinnert de mens eraan dat zijn hoogste eer ligt in nederigheid voor Allah.
7. Het zitten tussen de twee neerwerpingen
Daarna gaat men kort zitten tussen de twee neerwerpingen en zegt bijvoorbeeld:
“Allahumma ighfir li.”
“O Allah, vergeef mij.”
Men kan ook uitgebreider zeggen:
“Allahumma ighfir li, warhamni, wahdini, wa ‘afini, warzuqni.”
“O Allah, vergeef mij, schenk mij genade, leid mij, geef mij gezondheid en voorzie mij.”
Daarna verricht men een tweede neerwerping (sujud). Vervolgens staat men op voor de volgende gebedseenheid (rak‘ah — een volledige cyclus van staan, reciteren, buigen en neerwerpen).
8. De tashahhud na twee gebedseenheden
Na twee gebedseenheden gaat men zitten voor de geloofsgetuigenis tijdens het gebed (tashahhud). Men reciteert:
“At-tahiyyatu lillahi was-salawatu wat-tayyibat. As-salamu ‘alayka ayyuhan-nabiyyu wa rahmatullahi wa barakatuh. As-salamu ‘alayna wa ‘ala ‘ibadillahis-salihin. Ashhadu an la ilaha illa Allah wa ashhadu anna Muhammadan ‘abduhu wa rasuluh.”
Dit betekent:
“Alle begroetingen, gebeden en goede woorden behoren aan Allah. Vrede zij met u, O Profeet, en de barmhartigheid van Allah en Zijn zegeningen. Vrede zij met ons en met de rechtvaardige dienaren van Allah. Ik getuig dat niemand het recht heeft aanbeden te worden behalve Allah, en ik getuig dat Mohammed Zijn dienaar en boodschapper is.”
Wanneer het gebed uit drie of vier gebedseenheden bestaat, staat men daarna opnieuw op om het gebed voort te zetten.
9. De laatste tashahhud en de Ibrahimitische zegeningen
In de laatste zithouding van het gebed reciteert men opnieuw de geloofsgetuigenis tijdens het gebed (tashahhud). Daarna reciteert men de Ibrahimitische zegeningen (salat al-Ibrahimiyyah):
“Allahumma salli ‘ala Muhammad wa ‘ala ali Muhammad kama sallayta ‘ala Ibrahim wa ‘ala ali Ibrahim innaka Hamidun Majid. Allahumma barik ‘ala Muhammad wa ‘ala ali Muhammad kama barakta ‘ala Ibrahim wa ‘ala ali Ibrahim innaka Hamidun Majid.”
Daarna mag de moslim smeekbeden verrichten vóór hij het gebed beëindigt. Dit behoort tot de mooie momenten van het gebed. Men mag Allah vragen om vergeving, rust, bescherming, leiding, gezondheid, hulp bij problemen, het Paradijs en bescherming tegen de Hel.
De Profeet ﷺ zocht bijvoorbeeld bescherming tegen de bestraffing van de Hel, de bestraffing van het graf, de beproevingen van leven en dood, en de beproeving van de valse messias (ad-Dajjal).
10. Het beëindigen van het gebed
Daarna beëindigt men het gebed met de vredesgroet (taslim). Men draait het hoofd naar rechts en zegt:
“As-salamu ‘alaykum wa rahmatullah.”
Daarna draait men het hoofd naar links en zegt opnieuw:
“As-salamu ‘alaykum wa rahmatullah.”
“Vrede en barmhartigheid van Allah zij met jullie.”
Hiermee eindigt het gebed.
Hoeveel gebedseenheden heeft elk verplicht gebed?
Een belangrijke vraag voor beginners is hoeveel gebedseenheden (rak‘at) elk verplicht gebed heeft. Een gebedseenheid (rak‘ah) bestaat uit staan, reciteren, buigen en neerwerpen. De vijf verplichte gebeden hebben het volgende aantal gebedseenheden:
- het ochtendgebed (fajr): 2 gebedseenheden (rak‘at);
- het middaggebed (dhuhr): 4 gebedseenheden (rak‘at);
- het namiddaggebed (‘asr): 4 gebedseenheden (rak‘at);
- het avondgebed (maghrib): 3 gebedseenheden (rak‘at);
- het nachtgebed (‘isha): 4 gebedseenheden (rak‘at).
Voor een beginner is het belangrijk om eerst deze basis goed te leren. Daarna kan men stap voor stap leren welke vrijwillige gebeden er bestaan en welke extra smeekbeden of recitaties aanbevolen zijn.
Wat als ik nog geen Arabisch ken?
Veel nieuwe moslims maken zich zorgen omdat zij nog geen Arabisch kennen. Zij vragen zich af of hun gebed geldig is wanneer zij de teksten nog niet volledig uit het hoofd kennen. De islam vraagt echter geen onmogelijke perfectie vanaf de eerste dag. Een nieuwe moslim leert het gebed stap voor stap, met oprechtheid, inzet en geduld.
Het belangrijkste is dat men begint met bidden en geleidelijk leert wat men nodig heeft. Surah al-Fatiha, de basisteksten van het gebed en korte hoofdstukken uit de Koran kunnen stap voor stap worden geleerd. Zolang men nog niet alles kent, doet men wat binnen zijn vermogen ligt en blijft men oefenen.
Allah (God) zegt: “Vrees Allah daarom voor zover jullie kunnen.” (Soera at-Taghabun 64:16)
Dit vers geeft rust aan de beginner. Het betekent niet dat men nalatig mag blijven, maar wel dat Allah rekening houdt met iemands vermogen, situatie en leerproces. Wie oprecht leert en blijft verbeteren, bevindt zich op een goede weg.
Uitleg 1 – Waar plaats ik mijn handen tijdens het gebed?
Veel beginners raken in de war wanneer zij zien dat moslims hun handen op verschillende manieren plaatsen tijdens het gebed. Sommigen plaatsen de rechterhand over de linkerhand op de borst, anderen iets lager, en binnen sommige rechtsscholen bestaan ook andere bekende manieren.
Deze verschillen behoren tot de bekende fiqh-details waarover geleerden hebben gesproken. Daarom moet een beginner zich hierdoor niet laten ontmoedigen. De kern van het gebed ligt niet in het voortdurend discussiëren over de exacte plaats van de handen, maar in het correct verrichten van de gebedspilaren, het volgen van de basisvorm van het gebed en het bewaren van nederigheid en concentratie.
Over sommige details bestaan meerdere overgeleverde en door geleerden erkende manieren. Een nieuwe moslim of beginner doet er daarom goed aan een betrouwbare uitleg te volgen en zich daarna te richten op wat belangrijker is: het gebed op tijd verrichten, Surah al-Fatiha leren, rustig buigen, correct neerwerpen en met het hart aanwezig zijn voor Allah.
Waar kijk ik tijdens het gebed?
Tijdens het gebed hoort de moslim zijn blik rustig te houden. Het is beter dat hij kijkt naar de plaats van de neerwerping (sujud), omdat dit helpt om concentratie en nederigheid te bewaren. Het gebed is geen moment om rond te kijken, mensen te volgen met de ogen of zich te laten afleiden door muren, versieringen, bewegingen of geluiden.
Deze houding helpt bij khushu‘, de innerlijke nederigheid en aanwezigheid van het hart tijdens het gebed. Wanneer de ogen voortdurend rondgaan, wordt het hart vaak ook onrustig. Maar wanneer de blik rustig blijft, wordt het gemakkelijker om te beseffen dat men voor Allah staat.
Daarom is het goed voor een beginner om vanaf het begin te leren: bid rustig, kijk niet onnodig om je heen, richt je hart op Allah en laat de bewegingen van het gebed niet veranderen in lege gewoonte. Het gebed is niet alleen een reeks handelingen, maar een ontmoeting van de dienaar met zijn Heer.
Uitleg 2 – Wat als iemand de openingssmeekbede nog niet kent?
Een nieuwe moslim hoeft niet onmiddellijk alle smeekbeden perfect uit het hoofd te kennen. Men leert stap voor stap. Als iemand de openingssmeekbede nog niet kent, dan schaadt dat het gebed niet. Men kan beginnen met wat verplicht en haalbaar is, zoals Surah al-Fatiha en wat men al kent.
Allah verlangt van de mens oprechtheid en inspanning, geen onmogelijke perfectie vanaf de eerste dag. Wie blijft leren, groeit geleidelijk in kennis, rust en zekerheid.
Uitleg 3 – Wat als iemand nog weinig Koran kent?
Als iemand nog geen extra verzen uit de Koran kent, dan leert hij geleidelijk korte hoofdstukken. In het begin kan men oefenen met Surah al-Fatiha en daarna stap voor stap andere delen leren.
Veel moslims begonnen hun gebed terwijl zij nog maar weinig verzen uit het hoofd kenden. Het belangrijkste is dat men begint, volhoudt en blijft leren.
Uitleg 4 – De spirituele betekenis van de neerwerping
De neerwerping (sujud) behoort tot de diepste momenten van het islamitische gebed. De mens legt zijn gezicht op de aarde voor Allah alleen. Dat herinnert hem eraan dat Allah groter is dan alles, dat ware rust bij Hem ligt en dat de mens uiteindelijk afhankelijk blijft van zijn Schepper.
Daarom draait het gebed uiteindelijk niet alleen om bewegingen, maar vooral om nederigheid, verbinding met Allah, innerlijke rust en oprechtheid. Wie leert bidden, leert niet alleen een reeks handelingen. Hij leert hoe hij dagelijks terugkeert naar Allah.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
• Vind je dit interessant? Onze hoofdpagina is ingericht als een wegwijzer door de islam, cultuur en geschiedenis. Ontdek meer via de categorieën bovenaan ≡ of gebruik de zoekbalk voor specifieke vragen: BegrijpIslam