Sujud as sahw in het gebed: wanneer vóór en wanneer na de salam?

Tijdens het gebed kan een moslim een buiging vergeten, een neerwerping overslaan, te vroeg opstaan of de vredesgroet uitspreken voordat het gebed voltooid is. Zo’n fout betekent niet automatisch dat het hele gebed ongeldig is. Allah (God) heeft in de islamitische wetgeving rekening gehouden met menselijke vergeetachtigheid en geleerd hoe een onbedoelde fout kan worden hersteld.

Uit de overleveringen over Profeet Mohammed ﷺ (vrede zij met hem) blijkt hoe een vergeten handeling, een extra gebedseenheid en een voortijdige vredesgroet worden hersteld. De Profeet ﷺ leerde zijn gemeenschap niet om bij iedere vergissing het hele gebed opnieuw te beginnen, maar liet zien wanneer een ontbrekend onderdeel moet worden ingehaald en wanneer de twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid (sujud as sahw) worden verricht.

In dit artikel wordt bij iedere situatie eerst één volledige, samenhangende werkwijze uitgelegd: de bekende methode binnen de Maliki-rechtsschool. De lezer wordt vanaf het moment waarop hij zich de vergissing herinnert tot aan de laatste vredesgroet begeleid. Daarna worden alleen de verschillen genoemd die bij de Hanafi-, Shafii- of Hanbali-rechtsschool werkelijk iets aan de uitvoering veranderen.

Wie het gebed volgens een bepaalde rechtsschool heeft geleerd, kan de methode van die school blijven volgen. Wie geen vaste rechtsschool volgt, kan de praktische Maliki-route in dit artikel toepassen of een andere erkende methode volgen die hij van een betrouwbare leraar heeft geleerd. Het is niet nodig om tijdens één gebed voortdurend tussen verschillende opvattingen te wisselen. De erkende rechtsscholen hebben de profetische overleveringen op verschillende, maar samenhangende manieren geordend.

Wat betekenen sujud vóór en na de salam?

Sujud as sahw bestaat uit twee neerwerpingen die op dezelfde wijze worden uitgevoerd als de gewone neerwerpingen in het gebed.

Bij sujud vóór de vredesgroet (salam) reciteert de moslim eerst de laatste zittende geloofsgetuigenis (tashahhud). Daarna verricht hij twee neerwerpingen, reciteert opnieuw de tashahhud en beëindigt het gebed met de salam.

Bij sujud na de salam reciteert hij eerst de laatste tashahhud en spreekt hij de salam uit. Daarna verricht hij twee neerwerpingen, reciteert opnieuw de tashahhud en sluit af met een tweede salam.

Binnen de Maliki-rechtsschool is de hoofdregel dat een tekort dat door sujud as sahw kan worden hersteld vóór de salam wordt hersteld en een onbedoelde toevoeging erna. Wanneer een tekort en een toevoeging samen voorkomen, krijgen de twee neerwerpingen vóór de salam doorgaans voorrang.

Een vergeten essentieel onderdeel, zoals een buiging of neerwerping, wordt niet door sujud as sahw vervangen. Het ontbrekende onderdeel moet eerst werkelijk worden uitgevoerd.

Tijdens de twee neerwerpingen zegt de moslim wat hij ook tijdens een gewone neerwerping zegt: “Volmaakt en verheven is mijn Heer, de Allerhoogste.”

Uitspraak: Soebhana rabbijal ala.

Er is geen afzonderlijke, betrouwbaar overgeleverde smeekbede die uitsluitend bij sujud as sahw moet worden uitgesproken.

Je herinnert je tijdens de neerwerpingen dat je niet hebt gebogen

Je herinnert je tijdens de eerste of tweede neerwerping, tijdens de zithouding ertussen of tijdens de tashahhud dat je niet hebt gebogen: kom onmiddellijk omhoog en ga rechtop staan. Verricht daarna de vergeten buiging, kom weer rechtop en verricht de twee neerwerpingen van die gebedseenheid opnieuw. Voltooi vervolgens de resterende gebedseenheden. Na de laatste tashahhud spreek je de salam uit, verricht je twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid, reciteer je opnieuw de tashahhud en spreek je nogmaals de salam uit.

Bij de Hanafi-rechtsschool wordt het gemiste onderdeel eveneens ingehaald. Na de laatste tashahhud spreekt de moslim één salam naar rechts uit, verricht hij twee neerwerpingen, reciteert hij opnieuw de tashahhud, de vredeswensen over de Profeet ﷺ en de afsluitende smeekbede, en spreekt hij daarna de gebruikelijke salams uit.

Bij de Shafii-rechtsschool worden de buiging en de daaropvolgende handelingen eveneens opnieuw in de juiste volgorde uitgevoerd, maar de twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid worden vóór de laatste salam verricht. Bij de Hanbali-rechtsschool keert de moslim eveneens terug naar het gemiste onderdeel en verricht hij in deze situatie de twee neerwerpingen vóór de salam.

Je herinnert de vergeten buiging pas in de volgende gebedseenheid

De situatie verandert wanneer je de buiging van een gebedseenheid bent vergeten en dit pas in de volgende gebedseenheid beseft.

Je staat al in de volgende gebedseenheid of bevindt je in de buiging ervan, maar bent nog niet uit die buiging omhooggekomen: ga rechtop staan, verricht de vergeten buiging en kom weer rechtop. Verricht daarna de twee neerwerpingen van de eerdere gebedseenheid. Sta vervolgens op en begin de volgende gebedseenheid opnieuw. Voltooi de resterende gebedseenheden. Na de laatste tashahhud spreek je de salam uit, verricht je twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid, reciteer je opnieuw de tashahhud en spreek je nogmaals de salam uit.

Je herinnert je de vergeten buiging pas nadat je volledig uit de buiging van de volgende gebedseenheid bent omhooggekomen: keer niet meer terug. De onvolledige gebedseenheid telt niet mee en de huidige gebedseenheid neemt haar plaats in. Voltooi het gebed en voeg aan het einde één volledige gebedseenheid toe. Na de laatste tashahhud verricht je twee neerwerpingen vóór de salam, reciteer je opnieuw de tashahhud en spreek je daarna de salam uit.

Stel dat je de buiging van de eerste gebedseenheid hebt vergeten en dit pas beseft nadat je uit de buiging van de tweede gebedseenheid bent omhooggekomen. De tweede gebedseenheid wordt dan als je eerste geldige gebedseenheid beschouwd. Je voltooit haar, gaat verder met het gebed en voegt aan het einde één volledige gebedseenheid toe.

Hier zijn zowel een tekort als extra handelingen ontstaan: de eerste gebedseenheid was onvolledig, terwijl daarin wel andere bewegingen werden verricht. Binnen de bekende Maliki-regel krijgt in zo’n combinatie het tekort voorrang, waardoor de twee neerwerpingen vóór de salam worden uitgevoerd.

Bij de Shafii- en Hanbali-rechtsschool vervalt de eerdere gebedseenheid wanneer de moslim het overeenkomstige onderdeel van de volgende gebedseenheid heeft bereikt. Hij voltooit het gebed, voegt aan het einde één gebedseenheid toe en verricht de twee neerwerpingen vóór de salam.

De Hanafi-rechtsschool kent een eigen technische uitwerking voor het opnieuw ordenen van vergeten essentiële onderdelen. De vergeten buiging moet ook binnen deze school werkelijk worden uitgevoerd en kan niet uitsluitend door sujud as sahw worden vervangen.

Je bent één neerwerping vergeten

Een gebedseenheid bevat twee neerwerpingen. Wie er één vergeet, kan die niet vervangen door de twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid. De gemiste neerwerping is zelf een essentieel onderdeel en moet eerst werkelijk worden uitgevoerd.

Je bent na de eerste neerwerping opgestaan en herinnert je tijdens het staan, de recitatie of de buiging van de volgende gebedseenheid dat je de tweede neerwerping hebt overgeslagen: ga terug naar de zithouding tussen de twee neerwerpingen en verricht de ontbrekende neerwerping. Sta vervolgens op en begin de volgende gebedseenheid opnieuw. Voltooi de resterende gebedseenheden. Na de laatste tashahhud spreek je de salam uit, verricht je twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid, reciteer je opnieuw de tashahhud en spreek je nogmaals de salam uit.

Binnen de Maliki-rechtsschool kun je op deze wijze terugkeren zolang je nog niet volledig uit de buiging van de volgende gebedseenheid bent omhooggekomen.

Je herinnert je de ontbrekende neerwerping pas nadat je volledig uit de buiging van de volgende gebedseenheid bent omhooggekomen: keer niet meer terug. De onvolledige gebedseenheid telt niet mee en de huidige gebedseenheid neemt haar plaats in. Voltooi het gebed en voeg aan het einde één volledige gebedseenheid toe. Na de laatste tashahhud verricht je twee neerwerpingen vóór de salam, reciteer je opnieuw de tashahhud en spreek je daarna de salam uit.

Bij de Shafii- en Hanbali-rechtsschool keer je eveneens terug naar de gemiste neerwerping zolang je het overeenkomstige onderdeel van de volgende gebedseenheid nog niet hebt bereikt. Wanneer je dat onderdeel hebt bereikt, neemt de nieuwe gebedseenheid de plaats van de onvolledige in. De twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid worden vóór de salam verricht.

De Hanafi-rechtsschool heeft ook hier een eigen uitwerking van de volgorde, maar is het ermee eens dat sujud as sahw de gemiste essentiële neerwerping niet op zichzelf vervangt.

Je bent beide neerwerpingen vergeten

Wie beide neerwerpingen van een gebedseenheid vergeet, moet ze eveneens werkelijk inhalen.

Je hebt de volgende gebedseenheid ingezet zonder de twee neerwerpingen van de vorige gebedseenheid te verrichten en bent nog niet volledig uit de volgende buiging omhooggekomen: ga onmiddellijk neer voor de eerste ontbrekende neerwerping, kom omhoog en verricht de tweede neerwerping. Sta vervolgens op en begin de volgende gebedseenheid opnieuw. Voltooi de resterende gebedseenheden. Na de laatste tashahhud spreek je de salam uit, verricht je twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid, reciteer je opnieuw de tashahhud en spreek je nogmaals de salam uit.

Omdat beide neerwerpingen ontbreken, ga je rechtstreeks naar de eerste neerwerping. Je gaat niet eerst afzonderlijk zitten.

Je herinnert je de twee ontbrekende neerwerpingen pas nadat je volledig uit de buiging van de volgende gebedseenheid bent omhooggekomen: keer niet meer terug. De onvolledige gebedseenheid telt niet mee en de huidige gebedseenheid neemt haar plaats in. Voltooi het gebed en voeg aan het einde één volledige gebedseenheid toe. Na de laatste tashahhud verricht je twee neerwerpingen vóór de salam, reciteer je opnieuw de tashahhud en spreek je daarna de salam uit.

Ook binnen de andere rechtsscholen kunnen de twee ontbrekende gewone neerwerpingen niet uitsluitend door sujud as sahw worden vervangen. De precieze grens waarop de eerdere gebedseenheid niet meer afzonderlijk kan worden hersteld, wordt volgens de regels van de gevolgde rechtsschool bepaald.

Je bent de eerste tashahhud vergeten

In een gebed van drie of vier gebedseenheden zit de moslim na de tweede gebedseenheid voor de eerste tashahhud. Soms staat hij uit vergeetachtigheid meteen op.

Binnen de Maliki-methode kijk je eerst hoe ver je al bent opgestaan.

Wanneer ten minste één hand of één knie nog contact met de grond heeft, keer je terug naar de zithouding. Je reciteert de eerste tashahhud en gaat daarna verder met de volgende gebedseenheid. In de gebruikelijke Maliki-uitwerking hoef je voor deze korte, tijdig herstelde beweging geen sujud as sahw te verrichten.

Wanneer zowel je handen als je knieën de grond hebben verlaten, keer je niet meer terug. Je gaat volledig staan en zet het gebed voort. Je verricht de derde en eventueel de vierde gebedseenheid. Na de laatste tashahhud verricht je twee neerwerpingen vóór de salam, reciteer je opnieuw de tashahhud en beëindig je het gebed met de salam.

Abdullah ibn Boehayna, moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde: “De Boodschapper van Allah ﷺ leidde ons in het middaggebed. Na de eerste twee gebedseenheden stond hij op zonder te gaan zitten, en de mensen stonden met hem op. Toen hij het gebed had voltooid en de mensen op zijn salam wachtten, sprak hij zittend de grootverklaring uit. Hij verrichtte twee neerwerpingen vóór de salam en sprak daarna de salam uit.” (Overgeleverd door al Boekhari en Moeslim).

Ben je toch naar de eerste tashahhud teruggekeerd nadat je het punt van terugkeer al had overschreden, ga dan verder met het gebed. Na de laatste tashahhud spreek je de salam uit, verricht je twee neerwerpingen wegens de extra terugkeer, reciteer je opnieuw de tashahhud en spreek je nogmaals de salam uit.

Bij de Hanafi-, Shafii- en Hanbali-rechtsschool wordt meestal gekeken of de moslim al volledig rechtop staat. Wanneer hij nog niet volledig staat, gaat hij terug. Wanneer hij volledig staat, keert hij niet meer terug.

Een Hanafi voltooit vervolgens het gebed, spreekt na de laatste tashahhud één salam naar rechts uit, verricht twee neerwerpingen, reciteert opnieuw de tashahhud en sluit het gebed volledig af. Een Shafii verricht de twee neerwerpingen vóór de salam; het verrichten ervan is binnen deze school aanbevolen. Ook bij de Hanbali-school worden de twee neerwerpingen in deze situatie vóór de salam verricht.

Je bent per ongeluk opgestaan voor een vijfde gebedseenheid

Wie in een gebed van vier gebedseenheden per vergissing opstaat voor een vijfde, moet terugkeren zodra hij zeker weet dat deze gebedseenheid extra is.

Je herinnert je tijdens de vijfde gebedseenheid dat zij extra is: keer onmiddellijk terug naar de zittende houding en maak de extra gebedseenheid niet af. Voltooi zo nodig de laatste tashahhud en spreek de salam uit. Verricht daarna twee neerwerpingen wegens de onbedoelde toevoeging, reciteer opnieuw de tashahhud en spreek nogmaals de salam uit.

Je hebt de vijfde gebedseenheid voltooid en ontdekt de fout voordat je de salam hebt uitgesproken: reciteer de laatste tashahhud en spreek de salam uit. Verricht daarna twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid, reciteer opnieuw de tashahhud en spreek nogmaals de salam uit.

Je ontdekt pas na de salam dat je vijf gebedseenheden hebt verricht: verricht twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid, reciteer opnieuw de tashahhud en spreek nogmaals de salam uit.

Abdullah ibn Masoed, moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde: “De Boodschapper van Allah ﷺ verrichtte het middaggebed met vijf gebedseenheden. Er werd hem gevraagd: ‘Is er iets aan het gebed toegevoegd?’ Hij vroeg: ‘Waarom vragen jullie dat?’ Zij antwoordden: ‘U hebt vijf gebedseenheden verricht.’ Daarop wendde hij zich naar de gebedsrichting, verrichtte twee neerwerpingen en sprak daarna de salam uit.” (Overgeleverd door al Boekhari en Moeslim).

Wie zich tijdens de vijfde gebedseenheid realiseert dat zij extra is, mag haar niet bewust voortzetten. Een vergeten toevoeging kan worden hersteld; een toevoeging die bewust wordt voortgezet nadat de fout duidelijk is geworden, is geen gewone vergeetachtigheid meer.

Binnen de Hanafi-rechtsschool keert de moslim eveneens terug zodra hij beseft dat hij een extra gebedseenheid is begonnen. Daarna gebruikt hij de Hanafi-vorm van sujud as sahw: na de tashahhud één salam naar rechts, twee neerwerpingen, opnieuw de tashahhud en vervolgens de gebruikelijke afsluiting van het gebed.

Bij de Shafii-rechtsschool wordt de extra gebedseenheid eveneens onmiddellijk beëindigd, maar de twee neerwerpingen worden vóór de salam verricht. De Hanbali-rechtsschool volgt in deze situatie de overlevering over de vijfde gebedseenheid en plaatst de twee neerwerpingen na de salam.

Je hebt de salam uitgesproken voordat het gebed voltooid was

Soms denkt een moslim dat hij klaar is en spreekt hij na twee of drie gebedseenheden de salam uit. Kort daarna beseft hij dat nog een of meer gebedseenheden ontbreken.

Binnen de Maliki-methode kun je het gebed aanvullen wanneer je de fout kort daarna ontdekt, je rituele reiniging nog geldig is en er geen lange onderbreking heeft plaatsgevonden.

Je staat op en verricht het ontbrekende aantal gebedseenheden. Wanneer je bijvoorbeeld na drie gebedseenheden van het middaggebed de salam hebt uitgesproken, verricht je nog één volledige gebedseenheid. Daarna reciteer je de laatste tashahhud en spreek je de salam uit. Vervolgens verricht je twee neerwerpingen wegens de voortijdige salam en de handelingen die tussen beide delen van het gebed plaatsvonden, reciteer je opnieuw de tashahhud en sluit je af met een tweede salam.

Aboe Hoeraira, moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde: “De Boodschapper van Allah ﷺ leidde ons in een van de twee middaggebeden en sprak na twee gebedseenheden de salam uit. Daarna ging hij bij een houten paal in de moskee staan. Dhoel Yadayn vroeg hem: ‘Boodschapper van Allah, is het gebed verkort of bent u het vergeten?’ De Profeet ﷺ vroeg de aanwezigen: ‘Is het waar wat Dhoel Yadayn zegt?’ Zij antwoordden: ‘Ja.’ Daarop verrichtte hij de twee ontbrekende gebedseenheden en sprak de salam uit. Vervolgens verrichtte hij twee neerwerpingen wegens vergeetachtigheid en sprak hij opnieuw de salam uit.” (Overgeleverd door al Boekhari en Moeslim).

Wanneer veel tijd is verstreken, je rituele reiniging is verbroken of de verbinding met het gebed door een lange onderbreking verloren is gegaan, kan het nodig zijn het volledige gebed opnieuw te verrichten.

Bij de Hanafi-rechtsschool wordt het ontbrekende deel eveneens aangevuld zolang de verbinding met het gebed nog niet is verbroken. Daarna volgt de gebruikelijke Hanafi-vorm van sujud as sahw.

Bij de Shafii-rechtsschool wordt na het aanvullen van de ontbrekende gebedseenheden sujud as sahw vóór de uiteindelijke salam verricht. Bij de Hanbali-rechtsschool worden de twee neerwerpingen na de salam verricht, overeenkomstig de overlevering over Dhoel Yadayn.

Je twijfelt of je drie of vier gebedseenheden hebt verricht

Een gewone, incidentele twijfel wordt anders behandeld dan een steeds terugkerende dwangmatige gedachte.

Stel dat je tijdens een gebed van vier gebedseenheden niet weet of je in de derde of vierde gebedseenheid bent. Je kunt na kort nadenken geen van beide mogelijkheden met zekerheid vaststellen.

Binnen de Maliki-methode ga je uit van het lagere aantal waarvan je zeker bent. Je gaat daarom uit van drie en verricht nog één volledige gebedseenheid.

Na die gebedseenheid reciteer je de laatste tashahhud en spreek je de salam uit. Vervolgens verricht je twee neerwerpingen, reciteer je opnieuw de tashahhud en beëindig je het gebed met een tweede salam. Bij de Maliki-school worden de twee neerwerpingen in deze situatie na de salam verricht, omdat de toegevoegde gebedseenheid mogelijk werkelijk een vijfde was.

Aboe Said al Choedri, moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde dat de Profeet ﷺ zei: “Wanneer iemand van jullie tijdens zijn gebed twijfelt en niet weet of hij drie of vier gebedseenheden heeft verricht, laat hij de twijfel dan terzijde schuiven en voortbouwen op wat zeker is. Daarna verricht hij twee neerwerpingen vóór de salam. Wanneer hij in werkelijkheid vijf gebedseenheden heeft verricht, maken deze twee neerwerpingen zijn gebed voor hem tot een even aantal. Wanneer hij vier gebedseenheden heeft verricht, vormen zij een vernedering voor de duivel.” (Overgeleverd door Moeslim).

De Shafii- en Hanbali-rechtsschool volgen in deze situatie de plaats die in deze hadith wordt genoemd: de moslim bouwt voort op het lagere, zekere aantal en verricht twee neerwerpingen vóór de salam.

Binnen de Hanbali-school bestaat daarnaast een tweede situatie. Wanneer een van de twee aantallen duidelijk waarschijnlijker is, handelt de moslim volgens wat hem het waarschijnlijkst lijkt en verricht hij de twee neerwerpingen na de salam.

De Hanafi-school kent een uitgebreider onderscheid tussen twijfel die voor het eerst optreedt en twijfel die vaker voorkomt. Wie volgens deze school bidt, volgt de volledige Hanafi-regel die hij heeft geleerd, in plaats van slechts één onderdeel uit een andere methode over te nemen.

Terugkerende twijfel en dwangmatige waswasa

Wie een enkele keer werkelijk niet weet hoeveel gebedseenheden hij heeft verricht, gebruikt de regels voor gewone twijfel. Wie echter tijdens vrijwel ieder gebed twijfelt over zijn intentie, recitatie, buiging, neerwerpingen of het aantal gebedseenheden, moet niet bij iedere gedachte opnieuw gaan rekenen.

Een vluchtige gedachte is geen zekerheid. De moslim begint niet telkens opnieuw, voegt niet na ieder vermoeden sujud as sahw toe en herhaalt zijn gebed niet omdat hij achteraf denkt dat er misschien iets verkeerd is gegaan.

Bij Maliki-juristen gaat iemand bij wie de twijfel overheersend en terugkerend is uit van wat hem het waarschijnlijkst lijkt; sujud na de salam wordt daarbij als aanbevolen genoemd. Andere juristen benadrukken sterker dat steeds terugkerende, ongegronde twijfel moet worden genegeerd. Beide benaderingen zijn erop gericht te voorkomen dat de moslim door iedere nieuwe gedachte wordt beheerst.

Voor iemand met dwangmatige klachten is een vaste handelwijze belangrijker dan voortdurende controle. Hij behandelt zijn gebed als correct, tenzij hij duidelijk en zonder twijfel weet dat een concreet essentieel onderdeel ontbreekt. Twijfel die pas na afloop van het gebed opkomt, verandert het gebed evenmin, zolang er geen werkelijke zekerheid over een ontbrekend onderdeel bestaat.

Sujud as sahw mag daarom niet veranderen in een ritueel dat uit voorzorg aan ieder gebed wordt toegevoegd. Het is een gerichte herstelhandeling voor een herkenbare fout, niet een antwoord op iedere angstige of opdringende gedachte.

Wat als de imam een fout maakt?

Wanneer de imam een zichtbare vergissing maakt, wijzen de mensen achter hem hem daarop. Mannen zeggen: “Allah is volmaakt en verheven.”

Uitspraak: Soebhanallah.

Vrouwen kunnen door in de handen te klappen de aandacht van de imam trekken.

De Profeet ﷺ zei: “Wanneer er tijdens het gebed iets gebeurt, is het verheerlijken van Allah voor de mannen en het klappen in de handen voor de vrouwen.” (Overgeleverd door al Boekhari en Moeslim).

De imam beoordeelt vervolgens of hij werkelijk een fout heeft gemaakt. Wanneer hij de vergissing herkent, herstelt hij haar volgens de stappen die bij die situatie horen.

Als de imam sujud as sahw verricht, volgen de aanwezigen hem in beginsel, ook wanneer zij zelf geen fout hebben gemaakt. Zij hoeven niet eerst persoonlijk te weten waarom hij de twee neerwerpingen verricht.

Wanneer de imam voor een vijfde gebedseenheid opstaat en een volgeling zeker weet dat deze gebedseenheid extra is, waarschuwt hij de imam. Wanneer de imam niet terugkeert, volgt de volgeling hem niet bewust in een gebedseenheid waarvan hij zeker weet dat zij niet tot het gebed behoort. Hij blijft zitten en wacht totdat de imam terugkeert, of beëindigt zijn gebed zelfstandig wanneer dat volgens de gevolgde methode nodig is. Een vaag vermoeden is echter niet voldoende om de gezamenlijke orde te verbreken.

Voor iemand die later bij het gezamenlijke gebed is aangesloten en nog gebedseenheden moet inhalen, gelden aanvullende regels. Deze bijzondere situatie kan afzonderlijk worden uitgelegd, omdat de handelwijze afhangt van het moment waarop de imam sujud as sahw verricht.

Wat als je meerdere fouten in hetzelfde gebed maakt?

Wanneer in één gebed meer dan één vergissing plaatsvindt, verricht de moslim niet voor iedere fout een afzonderlijk paar neerwerpingen.

Wie bijvoorbeeld de eerste tashahhud vergeet en later ook een extra beweging maakt, verricht uiteindelijk slechts één sujud as sahw van twee neerwerpingen.

Binnen de Maliki-rechtsschool wordt bekeken of het geheel vooral een tekort, een toevoeging of beide bevat. Bij een zuivere toevoeging worden de twee neerwerpingen na de salam verricht. Bij een tekort worden ze vóór de salam verricht. Wanneer een toevoeging en een tekort samen voorkomen, krijgen de twee neerwerpingen vóór de salam doorgaans voorrang.

De andere rechtsscholen hebben hun eigen wijze om meerdere oorzaken samen te brengen, maar ook daar wordt sujud as sahw niet eindeloos herhaald omdat er meer dan één fout is ontstaan.

Wat als je sujud as sahw zelf vergeet?

Je had de twee neerwerpingen vóór de salam moeten verrichten, maar hebt al gesalameerd: verricht ze alsnog wanneer je je dit kort na de salam herinnert. Reciteer daarna opnieuw de tashahhud en spreek nogmaals de salam uit.

Wanneer veel tijd is verstreken, hangt het oordeel af van de oorspronkelijke fout en van wat er precies in het gebed ontbrak. Een klein vergeten onderdeel heeft niet hetzelfde gevolg als het ontbreken van meerdere sterk benadrukte onderdelen. Herhaal het hele gebed daarom niet onmiddellijk, maar laat eerst de concrete situatie beoordelen.

Je bent de twee neerwerpingen na de salam vergeten: verricht ze wanneer je je dit herinnert, reciteer de tashahhud en spreek de salam uit. De oorspronkelijke gebedshandelingen zijn dan al voltooid; de twee neerwerpingen blijven als afzonderlijke herstelhandeling over.

Binnen de Shafii-school is sujud as sahw aanbevolen. Wanneer iemand deze handeling vergeet en er veel tijd verstrijkt, blijft het gebed geldig. Binnen de Hanafi- en Hanbali-school is de beoordeling sterker verbonden met de oorzaak waarvoor sujud as sahw nodig was en met de tijd die sinds de salam is verstreken.

Waarom verschillen de rechtsscholen over vóór en na de salam?

De verschillen zijn niet ontstaan omdat sommige imams de profetische overleveringen aanvaardden en andere ze afwezen. In de betrouwbare hadiths komt sujud as sahw zowel vóór als na de salam voor.

De Profeet ﷺ verrichtte de twee neerwerpingen vóór de salam toen de eerste tashahhud was overgeslagen. Hij verrichtte ze na de salam toen vijf gebedseenheden waren verricht en toen het gebed voortijdig was beëindigd. Bij twijfel is een overlevering bekend waarin op zekerheid wordt voortgebouwd en vóór de salam wordt neergeknield, terwijl een andere overlevering het handelen volgens de waarschijnlijkste uitkomst en sujud na de salam ondersteunt.

De Maliki-juristen ordenden deze teksten hoofdzakelijk volgens tekort en toevoeging. De Hanafi-juristen kozen in beginsel voor een vorm na een eerste salam. De Shafii-juristen plaatsten sujud as sahw in de regel vóór de salam. De Hanbali-juristen volgden zoveel mogelijk de plaats die bij iedere afzonderlijke profetische gebeurtenis is overgeleverd.

Deze verschillen maken het gebed niet onzeker. Zij laten zien dat de juristen probeerden alle overleveringen zorgvuldig te bewaren en in één bruikbare methode onder te brengen. Een imam die vóór de salam neerknielt en een andere imam die in een vergelijkbare situatie erna neerknielt, kunnen beiden een erkende juridische methode volgen.

De gewone moslim hoeft tijdens zijn gebed niet alle argumenten van de vier rechtsscholen af te wegen. Hij leert één samenhangende handelwijze en past die rustig toe. Wanneer hij een andere erkende methode heeft gevolgd dan iemand naast hem gewend is, betekent dat niet automatisch dat zijn gebed ongeldig is.

Vergeetachtigheid hoeft niet in angst te eindigen

Sujud as sahw laat zien hoe de profetische leiding menselijke zwakheid behandelt. De gebedsdienst blijft heilig en de essentiële onderdelen ervan mogen niet worden verwaarloosd, maar een onbedoelde fout maakt niet iedere inspanning waardeloos.

Een vergeten buiging of neerwerping moet werkelijk worden ingehaald. Een voortijdige salam wordt hersteld door het ontbrekende deel te voltooien. Een extra gebedseenheid wordt beëindigd zodra de fout duidelijk wordt. Bij gewone twijfel volgt de moslim een vaste regel, terwijl terugkerende waswasa niet telkens met nieuwe controlehandelingen wordt gevoed.

De verschillende rechtsscholen bieden daarbij geen vier concurrerende gebeden, maar vier erkende manieren om de overgeleverde profetische voorbeelden te ordenen. Wie een samenhangende methode volgt, hoeft zichzelf niet te belasten met voortdurende vergelijking. Hij herstelt wat hij met zekerheid heeft gemist, verricht de twee neerwerpingen waar dat nodig is en voltooit zijn gebed met rust en vertrouwen op Allah.

Wie een uitvoerige uitleg met beeld en geluid wil volgen, kan deze Nederlandstalige video bekijken: