Wie buiten Ramadan vrijwillig wil vasten, hoeft niet meteen lange periodes achter elkaar te kiezen. Een van de eenvoudige vormen van vrijwillig vasten die in de profetische leiding (soenna) terugkomt, is drie dagen per maand vasten. Daarbij worden vooral de dertiende, veertiende en vijftiende dag van de islamitische maanmaand aanbevolen. Deze dagen staan bekend als de witte dagen (al ayyam al bid).
Het gaat om een vrijwillige aanbidding, niet om een verplichting. Wie deze dagen vast met de bedoeling dichter bij Allah (God) te komen en de leiding van Profeet Mohammed ﷺ (vrede zij met hem) te volgen, verricht een aanbevolen daad. Wie ze niet vast, begaat geen zonde. Tegelijk laten de overleveringen zien dat aan deze eenvoudige maandelijkse gewoonte een grote beloning verbonden is.
Wat zijn de witte dagen en waarom heten ze zo?
De witte dagen zijn de dertiende, veertiende en vijftiende dag van iedere islamitische maanmaand. De naam heeft te maken met de maan. Rond het midden van de maand is zij vol of bijna vol en verlicht zij een groot deel van de nacht. Het “witte” verwijst daarom vooral naar de helder verlichte nachten rond deze dagen.
De data worden bepaald volgens de islamitische kalender. Het gaat dus niet om de dertiende, veertiende en vijftiende dag van een gewone westerse kalendermaand. Wie de witte dagen wil vasten, kijkt naar de overeenkomstige dagen van de islamitische maanmaand.
Drie dagen per maand en de 13e, 14e en 15e zijn niet precies hetzelfde
Voor een goed begrip is het belangrijk twee verwante vormen van vrijwillig vasten van elkaar te onderscheiden. In authentieke overleveringen wordt in het algemeen aanbevolen om drie dagen van iedere maand te vasten. Daarnaast bestaan er overleveringen waarin juist de dertiende, veertiende en vijftiende worden aanbevolen.
Aboe Hoeraira (Abu Huraira, moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde: “Mijn geliefde vriend heeft mij drie dingen aangeraden die ik niet zal nalaten totdat ik sterf: drie dagen van iedere maand vasten, het duha-gebed verrichten en het witr-gebed verrichten voordat ik ga slapen.” (Overgeleverd door al Boekhari, hadith 1178)
Dit hadith schrijft geen specifieke drie kalenderdagen voor. Het toont de bredere profetische aanbeveling om iedere maand drie dagen te vasten.
Daarnaast vertelde Aboe Dharr (Abu Dharr, moge Allah tevreden met hem zijn) dat de Profeet ﷺ tegen hem zei: “O Aboe Dharr, wanneer je drie dagen van de maand vast, vast dan de dertiende, de veertiende en de vijftiende.” ( Overgeleverd door at Tirmidhi, hadith 761) At Tirmidhi beoordeelde deze overlevering als goed (hasan).
De dertiende, veertiende en vijftiende vormen daarmee een bijzondere aanbevolen keuze binnen de bredere gewoonte van drie vastendagen per maand.
Dat onderscheid wordt nog duidelijker door een authentieke overlevering van onze moeder Aisha (moge Allah tevreden met haar zijn). Moeadha al Adawiyya (Muadha al Adawiyya) vertelde: “Ik vroeg Aisha, de vrouw van de Boodschapper van Allah ﷺ: ‘Vastte de Boodschapper van Allah ﷺ drie dagen van iedere maand?’ Zij antwoordde: ‘Ja.’ Ik vroeg: ‘Op welke dagen van de maand vastte hij?’ Zij antwoordde: ‘Hij maakte zich er niet druk om op welke dagen van de maand hij vastte.’” (Overgeleverd door Moeslim, hadith 1160)
Wie dus de dertiende, veertiende en vijftiende vast, volgt de specifieke aanbeveling van de witte dagen. Wie deze dagen mist maar op andere dagen van dezelfde maand drie dagen vast, kan nog steeds de bredere profetische gewoonte van drie vastendagen per maand volgen.
Waarom geeft drie dagen per maand de beloning van een jaar vasten?
De grote beloning van deze gewoonte wordt in een authentieke overlevering zelf uitgelegd. Abdullah ibn Amr ibn al As (Abdullah ibn Amr ibn al As, moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde dat de Profeet ﷺ tegen hem zei: “Het is voldoende voor jou om drie dagen per maand te vasten, want voor iedere goede daad krijg je tienmaal de beloning. Dat is als het vasten van het hele jaar.” (Overgeleverd door al Boekhari, hadith 1975)
De gedachte daarachter is eenvoudig: drie dagen worden door de tienvoudige beloning als dertig dagen beloond. Wanneer iemand dit iedere maand doet, komt dat wat de beloning betreft overeen met een volledig jaar.
Dat betekent niet dat iemand letterlijk alle juridische regels of eigenschappen krijgt van iemand die iedere dag van het jaar heeft gevast. Het gaat om de vermenigvuldiging van de beloning. De profetische leiding laat daarmee zien hoe een relatief kleine maar volgehouden daad een grote waarde kan krijgen.
Juist het terugkerende karakter is belangrijk. De witte dagen maken vrijwillig vasten tot een terugkerend onderdeel van het jaar, in plaats van een vorm van aanbidding die alleen tijdens Ramadan wordt gekend.
Zo vast je de witte dagen praktisch
Het vasten van de witte dagen verloopt in de basis zoals ander islamitisch vasten. Wie wil vasten, heeft in zijn hart de intentie om voor Allah te vasten. Daarvoor bestaat geen verplichte uitgesproken formule en er is ook geen authentiek overgeleverd speciaal gebed of speciale smeekbede die uitsluitend bij de witte dagen hoort.
Vanaf het aanbreken van de werkelijke dageraad tot zonsondergang onthoudt de vastende zich van eten, drinken, geslachtsgemeenschap en andere zaken die het vasten verbreken. Bij zonsondergang wordt het vasten beëindigd.
Het eten van de maaltijd vóór de dageraad (sahur) behoort tot de aanbevolen profetische praktijk, maar is geen voorwaarde voor de geldigheid van het vasten. Wie zich verslaapt en daardoor geen sahur heeft gegeten, hoeft zijn vrijwillige vasten daarom niet alleen om die reden op te geven.
Bij vrijwillig vasten bestaat onder de rechtsgeleerden verschil van mening over het precieze moment waarop de intentie nog geldig kan worden gevormd wanneer iemand sinds de dageraad niets heeft gedaan wat het vasten verbreekt. Wie van tevoren weet dat hij de witte dagen wil vasten, vermijdt die discussie eenvoudig door vóór de dageraad de intentie in zijn hart te hebben.
Moeten de drie dagen achter elkaar worden gevast?
Wie specifiek de witte dagen wil vasten, vast de dertiende, veertiende en vijftiende. Deze drie dagen volgen vanzelf op elkaar.
Voor de bredere aanbeveling om drie dagen per maand te vasten, is dat anders. De overlevering van Aisha laat zien dat de Profeet ﷺ niet altijd aan drie specifieke dagen gebonden was. Daarom hoeft iemand die alleen de algemene profetische gewoonte van drie dagen per maand wil volgen, deze dagen niet noodzakelijk achter elkaar te vasten.
Dat verschil is ook praktisch wanneer iemand een van de witte dagen mist. Stel dat iemand de dertiende niet kon vasten maar de veertiende en vijftiende wel kan vasten. Dan kan hij die twee dagen vasten en later in dezelfde maand nog een andere toegestane dag toevoegen. Die extra dag is geen witte dag, maar hij kan daarmee wel de algemene aanbeveling van drie vastendagen per maand voltooien.
Er bestaat geen verplichte inhaalplicht voor gemiste witte dagen. Het gaat om vrijwillig vasten. Wie door ziekte, reis of een andere reden niet kan vasten, draagt daarom geen schuld omdat hij deze vrijwillige daad heeft gemist.
Dat geldt eveneens voor een vrouw tijdens menstruatie of kraambloeding (nifas). In die toestand vast zij niet. Omdat de witte dagen geen verplicht vasten zijn, hoeft zij deze dagen niet verplicht in te halen. Wanneer zij later in dezelfde maand kan vasten, kan zij andere dagen kiezen als zij toch de algemene gewoonte van drie dagen per maand wil behouden.
Als de witte dagen op maandag, donderdag of vrijdag vallen
Soms valt een van de witte dagen op maandag of donderdag, dagen waarop vrijwillig vasten eveneens uit de profetische leiding bekend is. Er is dan geen reden om twee afzonderlijke vastendagen te creëren: één vastendag kan samenvallen met meerdere geldige redenen om te vasten. Iemand kan daarbij hopen op de beloning die Allah voor beide goede redenen schenkt.
Bij vrijdag ligt de bekende vraag anders. In authentieke overleveringen wordt gewaarschuwd om vrijdag zonder bijzondere reden als enige dag voor vrijwillig vasten uit te kiezen. Aboe Hoeraira vertelde dat de Profeet ﷺ zei: “Laat niemand van jullie op vrijdag vasten, tenzij hij de dag ervoor of de dag erna ook vast.” (Overgeleverd door Moeslim, hadith 1144)
Dat betekent echter niet dat iemand zijn witte dagen moet onderbreken zodra een van deze dagen op vrijdag valt. Wie bijvoorbeeld de dertiende, veertiende en vijftiende vast en de veertiende valt op vrijdag, kiest vrijdag niet afzonderlijk uit omdat het vrijdag is. Hij volgt een reeds bestaand vastenpatroon. Hetzelfde geldt wanneer vrijdag samenvalt met een andere toegestane en gebruikelijke reden om te vasten.
De witte dagen combineren met het inhalen van Ramadan
Het combineren van vrijwillige vastendagen met het verplichte inhalen van gemiste dagen van Ramadan verdient meer voorzichtigheid. Een inhaaldag van Ramadan is een verplichting, terwijl de witte dagen vrijwillig zijn.
Wie nog dagen van Ramadan moet inhalen en daarvoor een van de witte dagen kiest, moet in ieder geval de intentie hebben om zijn verplichte vastendag in te halen. De verplichte schuld mag niet worden vervangen door alleen een intentie voor vrijwillig vasten.
Over de vraag of iemand daarnaast ook de specifieke beloning van de witte dagen ontvangt, bestaan verschillende benaderingen onder rechtsgeleerden. De Jordaanse Algemene Iftaa-afdeling heeft hierover geoordeeld dat iemand die een gemiste Ramadan-dag op een van de witte dagen inhaalt de intentie voor het verplichte inhalen moet hebben en daarnaast ook de witte dag kan bedoelen. Volgens dit oordeel mag hij, als Allah het wil, hopen op de beloning van beide.
Die opvatting betekent niet dat iedere vorm van verplicht en vrijwillig vasten zonder onderscheid kan worden samengevoegd. Het verplichte inhalen blijft de hoofdintentie en sommige geleerden geven er de voorkeur aan vrijwillig vasten afzonderlijk te verrichten. Wie voldoende gelegenheid heeft en beide vormen apart wil uitvoeren, vermijdt daarmee het verschil van mening. Wie veel inhaaldagen heeft of met een bijzondere situatie zit, kan voor zijn concrete geval een betrouwbare geleerde raadplegen.
Een belangrijke uitzondering: de 13e van Dhoel Hijjah
De uitspraak dat de witte dagen de dertiende, veertiende en vijftiende van de maanmaand zijn, heeft bij het praktische vasten één belangrijke uitzondering: de dertiende dag van Dhoel Hijjah.
De elfde, twaalfde en dertiende dag van Dhoel Hijjah zijn de dagen van Tashriq. Voor gewone moslims zijn dit geen vastendagen. Noebaisja al Hoedhali (Nubaisha al Hudhali, moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde dat de Profeet ﷺ zei: “De dagen van Tashriq zijn dagen van eten en drinken.” (Overgeleverd door Moeslim, hadith 1141)
Onze moeder Aisha (moge Allah tevreden met haar zijn) en Abdullah ibn Omar (Abdullah ibn Umar, moge Allah tevreden met hem en zijn vader zijn) vertelden bovendien: “Er werd tijdens de dagen van Tashriq niemand toegestaan te vasten, behalve degene die geen offerdier kon vinden.” (Overgeleverd door al Boekhari, hadith 1997-1998)
Een moslim die niet onder deze specifieke uitzondering voor de bedevaart valt, vast daarom niet op 13 Dhoel Hijjah om de witte dagen te volgen. De algemene aanbeveling om de witte dagen te vasten heft het verbod op vasten tijdens de dagen van Tashriq niet op.
De veertiende en vijftiende van Dhoel Hijjah kunnen wel worden gevast. Wie daarnaast de algemene gewoonte van drie dagen in die maand wil voltooien, kan nog een andere toegestane dag kiezen. Die extra dag wordt daarmee geen witte dag, maar telt wel mee voor de bredere aanbeveling om drie dagen van de maand te vasten.
Hoe weet je wanneer de witte dagen beginnen?
Omdat de witte dagen aan de islamitische maanmaand zijn gekoppeld, moet men kijken naar de dertiende, veertiende en vijftiende dag van die kalender. Een islamitische kalender, een betrouwbare moskee of een andere vertrouwde instantie kan daarbij helpen.
Soms verschilt het begin van een islamitische maand één dag tussen verschillende kalenders of gemeenschappen. Dat hangt samen met de methode waarmee het begin van de maanmaand wordt vastgesteld. De gewone moslim hoeft daarvan geen ingewikkelde astronomische kwestie te maken. Hij kan een betrouwbare methode of kalender volgen die hij ook voor andere islamitische data gebruikt.
Het belangrijkste is dat men niet per ongeluk de dertiende, veertiende en vijftiende van de gewone kalender neemt. De witte dagen bewegen ieder jaar door de seizoenen omdat zij behoren tot de islamitische maankalender.
Een kleine maandelijkse gewoonte die het hele jaar kan meegaan
De waarde van de witte dagen ligt mede in hun eenvoud. Drie dagen per maand zijn voor veel mensen haalbaarder dan lange perioden vrijwillig vasten. Tegelijk houden zij het vasten ook buiten Ramadan levend: bewust de intentie maken, vroeg opstaan voor sahur, overdag eten en drinken laten staan en bij zonsondergang dankbaar het vasten beëindigen.
De profetische overleveringen laten daarbij ruimte zien. Wie de dertiende, veertiende en vijftiende kan vasten, volgt een specifieke aanbeveling. Wie deze dagen mist, hoeft niet te denken dat de hele gelegenheid verloren is; ook drie andere dagen van de maand behoren tot een authentieke profetische praktijk. Wie een maand helemaal niet kan vasten, heeft geen verplichting geschonden.
Zo wordt vrijwillig vasten geen zware last, maar een terugkerende vorm van aanbidding die stap voor stap kan worden opgebouwd. Drie dagen lijken weinig, maar juist de profetische uitleg over hun beloning laat zien hoeveel waarde een kleine goede daad kan krijgen wanneer zij oprecht en met regelmaat wordt verricht.
Bronnen en werkwijze: hoe onze artikelen worden opgebouwd.
Vind je dit interessant? Onze hoofdpagina is ingericht als een wegwijzer door de islam, cultuur en geschiedenis. Ontdek meer via de categorieën bovenaan of gebruik de zoekbalk voor specifieke vragen: BegrijpIslam
