Herinneringen aan Allah (adhkar) voor het slapen: smeekbeden, bescherming en de soenna

De nacht is een van de momenten waarop de mens zijn zwakte het duidelijkst voelt. Overdag beweegt hij, werkt hij, spreekt hij, beslist hij en denkt hij dat hij controle heeft. Maar wanneer hij gaat slapen, laat hij veel van die controle los. Hij sluit zijn ogen, verliest zijn waakzaamheid en weet niet met zekerheid of hij opnieuw wakker zal worden.

Daarom heeft de islam bijzondere aandacht voor wat een moslim doet en zegt voordat hij gaat slapen. De herinneringen aan Allah (adhkar) voor het slapen zijn geen lege gewoonten en ook geen losse teksten zonder betekenis. Zij verbinden de nacht met geloof, bescherming, overgave, berouw (tawbah), vertrouwen op Allah (tawakkul) en het volgen van de profetische leiding (soenna; in Engelstalige teksten vaak Sunnah).

Deze pagina is bedoeld als praktische en leerzame gids. Zij verzamelt de belangrijkste authentieke en goede overleveringen over slapen, de smeekbeden voor het slapen, recitatie van de Koran, bescherming tegen de duivel (shaytan), wat men zegt bij het wakker worden en wat men doet bij een slechte droom. Aan het einde staat een aparte paragraaf over zwakke of betwiste overleveringen die rond slapen worden genoemd.

Moet een moslim al deze herinneringen aan Allah (adhkar) elke nacht zeggen?

Wanneer een lezer een lange lijst met herinneringen aan Allah (adhkar) ziet, kan hij denken dat hij alles elke nacht moet zeggen. Dat is niet de bedoeling. De adhkar voor het slapen zijn geen zware verplichting en ook geen lijst die men volledig moet afwerken voordat men mag slapen. Zij zijn eerder als een ruime tuin van profetische herinnering: de moslim mag erin binnengaan, nemen wat hij kan dragen, daarmee beginnen en daarna langzaam groeien.

Wie één authentieke smeekbede leert en daar trouw aan vasthoudt, heeft al een deur van goedheid geopend. Wie daarnaast het Troonvers (Ayat al-Kursi) reciteert, of de drie beschermende soera’s, of de laatste verzen van Soera al-Baqara, heeft meer licht en bescherming toegevoegd. En wie op sommige nachten meer kan reciteren, zoals Soera al-Mulk, Soera as-Sajda, Soera al-Kafirun of andere overgeleverde teksten, doet iets moois.

Maar het belangrijkste is niet alleen hoeveel iemand zegt. Het belangrijkste is ook hoe hij het zegt. De moslim hoort deze adhkar uit te spreken met zekerheid (yaqeen): met zekerheid dat Allah hoort, ziet, beschermt, vergeeft en antwoordt op de smeekbede van Zijn dienaar. Wie Allah noemt terwijl zijn hart twijfelt, vecht een innerlijke strijd. Daarom moet de moslim niet alleen de woorden leren, maar ook zijn vertrouwen op Allah versterken.

De adhkar zijn geen magische formules. Hun kracht ligt niet in klanken zonder hart, maar in de verbinding tussen authentieke woorden, oprechte overgave, vertrouwen op Allah en zekerheid in Zijn belofte. Soms voelt het hart zwak, afgeleid of onzeker. Juist dan blijft de dienaar de woorden van de Koran en de profetische leiding herhalen, totdat zijn hart leert rusten bij Allah.

Begin daarom met wat makkelijk is, blijf trouw aan wat je leert, zeg het met aanwezigheid van hart en verwacht het goede van Allah. De profetische leiding is geen last die de mens breekt, maar een weg die hem stap voor stap dichter bij Allah brengt.

De vaste herinneringen aan Allah (adhkar) hebben een bijzondere plaats

Een moslim mag Allah altijd met eigen woorden smeken. Hij mag vragen om vergeving, bescherming, rust, genezing, leiding, hulp tegen angst, bescherming tegen shaytan, standvastigheid en kracht om wakker te worden voor het ochtendgebed. Smeekbede (dua) is breed. Allah hoort de dienaar die Hem aanroept, in elke taal en in elke situatie, zolang de betekenis goed is en niet in strijd is met de islamitische leer.

Toch hebben de smeekbeden uit de Koran en de authentieke profetische leiding een bijzondere plaats. Zij zijn niet zomaar mooie woorden. Zij komen uit openbaring of uit het onderwijs van Profeet Mohammed ﷺ (vrede zij met hem). Daarom zijn zij zuiverder, veiliger, vollediger en gezegender dan alles wat mensen zelf kunnen samenstellen.

Geen mens, hoe vroom, geleerd of oprecht hij ook is, kan een smeekbede bedenken die beter is dan wat Allah in de Koran heeft geopenbaard of wat de Profeet ﷺ zijn gemeenschap heeft geleerd. De woorden van de Koran en de authentieke smeekbeden van de Profeet ﷺ zijn leiding. Zij bevatten geloof, bescherming, nederigheid, hoop, vrees, overgave en kennis van Allah op een manier die menselijke formuleringen nooit kunnen overtreffen.

Daarom hoort een moslim de vaste adhkar uit de Koran en de profetische leiding niet te vervangen door zelfgemaakte formules of vaste litanieën (awrad) waaraan bijzondere verdiensten worden toegekend zonder bewijs. Het probleem is niet dat iemand Allah met eigen woorden smeekt. Dat is toegestaan en mooi. Het probleem ontstaat wanneer menselijke formuleringen worden behandeld alsof zij een vaste religieuze rang hebben, of wanneer mensen worden aangemoedigd om zulke formules te volgen terwijl de bekende adhkar uit de Koran en de soenna worden verwaarloosd.

De juiste balans is duidelijk: de moslim geeft voorrang aan wat authentiek is overgeleverd, leert deze woorden met liefde en overtuiging, en smeekt Allah daarnaast met eigen woorden om wat hij nodig heeft.

Slapen met rituele wassing (woedoe)

Een van de belangrijkste profetische gewoonten voor het slapen is dat de moslim met rituele wassing (woedoe) naar bed gaat wanneer dat mogelijk is. De nacht begint dan niet achteloos, maar met reinheid, herinnering aan het gebed en voorbereiding op overgave aan Allah.

De Profeet ﷺ zei tegen al-Bara ibn Azib, moge Allah tevreden met hem zijn: “Wanneer je naar je slaapplaats gaat, verricht dan de rituele wassing zoals je die verricht voor het gebed. Ga daarna op je rechterzijde liggen.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Wie ziek, uitgeput of in moeilijke omstandigheden is, kan soms minder dragen. Maar de profetische richting blijft duidelijk: de moslim probeert zijn nacht binnen te gaan met reinheid en bewustzijn.

Slapen op de rechterzijde

In dezelfde overlevering wordt ook genoemd dat de moslim op zijn rechterzijde gaat liggen. Dit behoort tot de profetische leiding bij het slapen.

De Profeet ﷺ zei: “Ga daarna op je rechterzijde liggen.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

De kern hiervan is navolging. De gelovige volgt de Profeet ﷺ niet alleen in grote rituelen, maar ook in gewone momenten van het leven. Zelfs het moment waarop hij zijn lichaam neerlegt, kan verbonden zijn met gehoorzaamheid en liefde voor de profetische weg.

De slaapplaats afstoffen

De Profeet ﷺ leerde ook om de slaapplaats af te stoffen voordat men gaat liggen. Dit is een praktische handeling met een geestelijke betekenis: de moslim vertrouwt op Allah, maar neemt ook gewone oorzaken serieus.

De Profeet ﷺ zei: “Wanneer een van jullie naar zijn slaapplaats gaat, laat hem dan zijn bed afstoffen met de binnenkant van zijn kleding, want hij weet niet wat er na hem op is gekomen.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Deze hadith laat zien dat de islam spiritualiteit niet scheidt van hygiëne, voorzichtigheid en aandacht voor het dagelijkse leven.

Vuur en gevaarlijke zaken niet achteloos achterlaten

Tot de leiding van de Profeet ﷺ behoort ook voorzichtigheid met vuur en gevaarlijke oorzaken tijdens de nacht. In zijn tijd ging het vooral om vuurbronnen en lampen. In onze tijd kan men ook denken aan kaarsen, kookplaten, opladers, elektrische apparaten en andere zaken die brand of schade kunnen veroorzaken.

De Profeet ﷺ zei: “Laat het vuur niet in jullie huizen branden wanneer jullie gaan slapen.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Vertrouwen op Allah betekent niet dat men oorzaken verwaarloost. De moslim zoekt bescherming bij Allah én handelt verantwoordelijk.

De deuren sluiten en Allah noemen

In de profetische leiding wordt ook genoemd dat men bij het sluiten van deuren en het afdekken van vaten Allah noemt. Dit hoort bij de algemene bescherming van de nacht.

De Profeet ﷺ zei: “Sluit de deuren en noem de naam van Allah, want shaytan opent geen gesloten deur.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Deze leiding leert dat bescherming niet alleen lichamelijk is, maar ook geestelijk. De naam van Allah hoort aanwezig te zijn in het huis, bij het sluiten van de dag en bij het zoeken van veiligheid.

De drie beschermende soera’s reciteren

Een van de bekendste profetische gewoonten voor het slapen is het reciteren van Soera al-Ikhlas, Soera al-Falaq en Soera an-Nas. De Profeet ﷺ blies daarbij licht in zijn handen en veegde daarna over zijn lichaam, beginnend met zijn hoofd, gezicht en de voorkant van zijn lichaam.

Aisha, moge Allah tevreden met haar zijn, vertelde: “Wanneer de Profeet ﷺ naar zijn slaapplaats ging, bracht hij zijn handen samen, blies erin, reciteerde daarin ‘Qul huwa Allahu ahad’, ‘Qul audhu bi Rabb il-Falaq’ en ‘Qul audhu bi Rabb in-Nas’, en veegde daarna met zijn handen over zoveel van zijn lichaam als hij kon. Hij begon met zijn hoofd, zijn gezicht en de voorkant van zijn lichaam. Hij deed dit drie keer.” (Overgeleverd door al-Bukhari)

Deze drie soera’s verzamelen grote betekenissen: zuivere aanbidding, bescherming tegen geschapen kwaad, bescherming tegen duisternis, afgunst, verborgen schade en de influisteringen van shaytan.

Het Troonvers (Ayat al-Kursi)

Een van de belangrijkste teksten die voor het slapen worden gereciteerd, is het Troonvers (Ayat al-Kursi). Dit vers spreekt over Allahs leven, macht, kennis, heerschappij en volledige bewaking van de hemelen en de aarde.

Allah (God) zegt: “Allah, er is geen god behalve Hij, de Levende, de Zelfstandige. Sluimer noch slaap overkomt Hem. Aan Hem behoort wat in de hemelen is en wat op de aarde is. Wie kan bij Hem bemiddelen behalve met Zijn toestemming? Hij weet wat vóór hen is en wat achter hen is. Zij omvatten niets van Zijn kennis behalve wat Hij wil. Zijn Troon strekt zich uit over de hemelen en de aarde, en het waken over beide vermoeit Hem niet. En Hij is de Verhevene, de Geweldige.” (Soera al-Baqara 2:255)

In de bekende overlevering van Abu Hurayra, moge Allah tevreden met hem zijn, werd hem geleerd om dit vers voor het slapen te reciteren. De Profeet ﷺ bevestigde daarna: “Hij heeft jou de waarheid verteld, hoewel hij een leugenaar is.” In de overlevering wordt genoemd dat wie het Troonvers (Ayat al-Kursi) reciteert, bescherming van Allah krijgt en dat shaytan hem niet nadert tot de ochtend. (Overgeleverd door al-Bukhari)

Dit vers past bijzonder bij de nacht. De mens slaapt, maar Allah slaapt niet. De mens verliest controle, maar Allah waakt. De mens is zwak, maar Allah is de Levende, de Zelfstandige.

De laatste twee verzen van Soera al-Baqara

Tot de belangrijke recitaties in de nacht behoren ook de laatste twee verzen van Soera al-Baqara.

De Profeet ﷺ zei: “Wie de laatste twee verzen van Soera al-Baqara in de nacht reciteert, voor hem zullen zij voldoende zijn.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Allah (God) zegt: “De Boodschapper gelooft in wat tot hem is neergezonden van zijn Heer, en ook de gelovigen. Allen geloven in Allah, Zijn engelen, Zijn boeken en Zijn boodschappers. Wij maken geen onderscheid tussen Zijn boodschappers. En zij zeggen: Wij horen en gehoorzamen. Uw vergeving, onze Heer, en tot U is de terugkeer.” (Soera al-Baqara 2:285)

Allah (God) zegt daarna: “Allah belast geen ziel boven haar vermogen. Voor haar is wat zij heeft verdiend, en tegen haar is wat zij heeft verdiend. Onze Heer, reken het ons niet aan als wij vergeten of fouten maken. Onze Heer, leg ons geen last op zoals U die hebt opgelegd aan degenen vóór ons. Onze Heer, belast ons niet met wat wij niet kunnen dragen. Vergeef ons, scheld ons kwijt en wees ons genadig. U bent onze Beschermer, help ons daarom tegen het ongelovige volk.” (Soera al-Baqara 2:286)

Deze verzen bevatten geloof, gehoorzaamheid, vergeving, erkenning van zwakte en het vragen van Allahs hulp. Zij zijn daarom bijzonder geschikt om in de nacht te reciteren.

Soera al-Kafirun voor het slapen

Er is ook een overlevering waarin de Profeet ﷺ iemand leerde om Soera al-Kafirun voor het slapen te reciteren.

De Profeet ﷺ zei: “Reciteer ‘Qul ya ayyuha al-kafirun’ en slaap daarna nadat je haar hebt beëindigd, want zij is een vrijwaring van afgoderij (shirk).” (Overgeleverd door Abu Dawud; door meerdere geleerden als goed beoordeeld)

Soera al-Kafirun herinnert de moslim eraan dat zijn aanbidding alleen voor Allah is. Het is een korte soera, maar haar betekenis is groot: helderheid in geloof, afstand van afgoderij en zuivere toewijding aan Allah.

Soera al-Isra en Soera az-Zumar

Er is overgeleverd van Aisha, moge Allah tevreden met haar zijn, dat de Profeet ﷺ bepaalde soera’s reciteerde voordat hij ging slapen.

Aisha, moge Allah tevreden met haar zijn, zei: “De Profeet ﷺ ging niet slapen voordat hij Bani Israil en az-Zumar had gereciteerd.” (Overgeleverd door at-Tirmidhi; als goed beoordeeld door verschillende geleerden)

Bani Israil is Soera al-Isra. Soera az-Zumar bevat diepe betekenissen over oprechtheid, aanbidding, terugkeer naar Allah, dood, het Hiernamaals en de barmhartigheid van Allah. Wie deze soera’s leest, gaat de nacht binnen met grote Koranische herinneringen.

Soera as-Sajda en Soera al-Mulk

Ook is overgeleverd dat de Profeet ﷺ Soera as-Sajda en Soera al-Mulk reciteerde voordat hij ging slapen.

Jabir, moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde: “De Profeet ﷺ ging niet slapen voordat hij ‘Alif Lam Mim, Tanzil’ en ‘Tabarak alladhi bi yadihi al-mulk’ had gereciteerd.” (Overgeleverd door at-Tirmidhi; door meerdere geleerden als betrouwbaar of goed beoordeeld)

Met “Alif Lam Mim, Tanzil” wordt Soera as-Sajda bedoeld, en met “Tabarak alladhi bi yadihi al-mulk” wordt Soera al-Mulk bedoeld.

Soera as-Sajda herinnert aan openbaring, schepping, nederigheid, gebed en het Hiernamaals. Soera al-Mulk herinnert aan Allahs heerschappij, macht, beproeving, dood en leven. Voor de nacht zijn dit krachtige betekenissen.

“O Allah, in Uw naam sterf ik en leef ik”

Een korte maar diepe smeekbede voor het slapen is:

De Profeet ﷺ zei bij het slapen: “O Allah, in Uw naam sterf ik en leef ik.” (Overgeleverd door al-Bukhari)

Wanneer hij wakker werd, zei hij: “Alle lof is aan Allah, Die ons tot leven bracht nadat Hij ons deed sterven, en tot Hem is de terugkeer.” (Overgeleverd door al-Bukhari)

Deze twee smeekbeden verbinden slaap en ontwaken met leven, dood en terugkeer naar Allah. De moslim leert daardoor dat wakker worden geen vanzelfsprekendheid is.

“In Uw naam, mijn Heer, leg ik mijn zijde neer”

Een andere bekende smeekbede voor het slapen luidt:

De Profeet ﷺ zei: “Wanneer een van jullie naar zijn slaapplaats gaat, laat hem dan zijn bed afstoffen met de binnenkant van zijn kleding, want hij weet niet wat er na hem op is gekomen. Laat hem daarna zeggen: In Uw naam, mijn Heer, leg ik mijn zijde neer, en in Uw naam hef ik haar op. Als U mijn ziel vasthoudt, wees haar dan genadig; en als U haar terugzendt, bescherm haar dan zoals U Uw rechtschapen dienaren beschermt.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Deze smeekbede past bij de werkelijkheid van slaap. De mens weet niet of zijn ziel wordt teruggegeven. Daarom vraagt hij om barmhartigheid als Allah zijn ziel vasthoudt, en om bescherming als Allah hem opnieuw laat ontwaken.

Lees ook:
Slapen in de islam: rust, bescherming en herinnering aan Allah

“O Allah, ik heb mijzelf aan U overgegeven”

De Profeet ﷺ leerde al-Bara ibn Azib, moge Allah tevreden met hem zijn, een uitgebreide smeekbede voor het slapen. Hij gaf daarbij aan dat men deze woorden tot de laatste woorden van de nacht moest maken.

De Profeet ﷺ zei: “O Allah, ik heb mijzelf aan U overgegeven, mijn gezicht tot U gewend, mijn zaak aan U toevertrouwd en mijn rug tot U gewend, uit verlangen naar U en uit vrees voor U. Er is geen toevlucht en geen redding van U behalve bij U. Ik geloof in Uw Boek dat U hebt neergezonden en in Uw Profeet die U hebt gezonden.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Deze smeekbede bevat volledige overgave. De dienaar geeft zichzelf, zijn zorgen, zijn toekomst en zijn angst aan Allah. Hij erkent dat er geen bescherming tegen Allah is behalve door terug te keren naar Allah.

“O Allah, U hebt mijn ziel geschapen”

Tot de smeekbeden voor het slapen behoort ook:

De Profeet ﷺ leerde: “O Allah, U hebt mijn ziel geschapen en U neemt haar weg. Aan U behoort haar dood en haar leven. Als U haar laat leven, bescherm haar dan. En als U haar laat sterven, vergeef haar dan. O Allah, ik vraag U om welzijn.” (Overgeleverd door Muslim)

Deze smeekbede laat de moslim zijn ziel zien zoals zij werkelijk is: niet als iets dat hij volledig bezit, maar als iets dat in handen van Allah is.

“O Allah, bescherm mij tegen Uw bestraffing”

Een korte smeekbede die voor het slapen is overgeleverd, luidt:

De Profeet ﷺ zei: “O Allah, bescherm mij tegen Uw bestraffing op de Dag waarop U Uw dienaren opwekt.” (Overgeleverd door Abu Dawud en at-Tirmidhi; door meerdere geleerden als goed of betrouwbaar beoordeeld)

In sommige overleveringen wordt genoemd dat de Profeet ﷺ zijn rechterhand onder zijn rechterwang legde en deze smeekbede drie keer zei.

Deze woorden herinneren de mens eraan dat de nacht niet losstaat van het Hiernamaals. De moslim denkt niet alleen aan rust, maar ook aan de Dag waarop hij voor Allah zal staan.

“Alle lof is aan Allah Die ons voedde en onderdak gaf”

Tot de smeekbeden die de gelovige voor het slapen kan zeggen, behoort ook dankbaarheid voor voedsel, drinken, bescherming en onderdak.

De Profeet ﷺ zei wanneer hij naar zijn slaapplaats ging: “Alle lof is aan Allah Die ons voedde, ons te drinken gaf, ons voldoende gaf en ons onderdak gaf. Hoeveel mensen hebben niemand die hun voldoende geeft en niemand die hun onderdak geeft.” (Overgeleverd door Muslim)

Deze smeekbede is bijzonder waardevol. Veel mensen slapen zonder veiligheid, voedsel, rust of onderdak. De moslim leert zijn bed, dak, eten, drinken en veiligheid niet als vanzelfsprekend te behandelen.

De lange smeekbede over de Heer van de hemelen en de aarde

In authentieke overleveringen komt ook een uitgebreide smeekbede voor waarin de dienaar Allah aanroept als Heer van de hemelen, de aarde en de geweldige Troon.

De Profeet ﷺ leerde: “O Allah, Heer van de hemelen, Heer van de aarde en Heer van de geweldige Troon, onze Heer en Heer van alles; Splijter van de graankorrel en de dadelpit; Neerzender van de Thora, het Evangelie en de Koran; ik zoek toevlucht bij U tegen het kwaad van alles waarvan U de voorlok vasthoudt. O Allah, U bent de Eerste en er is niets vóór U. U bent de Laatste en er is niets na U. U bent de Hoogste en er is niets boven U. U bent de Nabije en er is niets dichterbij dan U. Los onze schuld af en verrijk ons tegen armoede.” (Overgeleverd door Muslim)

Deze smeekbede is rijk aan geloofsleer. Zij leert de moslim Allah kennen door Zijn heerschappij, Zijn macht, Zijn openbaring en Zijn volledige controle over de schepping.

“Ik zoek toevlucht bij Uw edele Aangezicht”

Tot de smeekbeden voor het slapen behoort ook een smeekbede waarin men bescherming zoekt bij Allahs edele Aangezicht en Zijn volmaakte woorden.

De Profeet ﷺ zei wanneer hij naar zijn slaapplaats ging: “O Allah, ik zoek toevlucht bij Uw edele Aangezicht en bij Uw volmaakte woorden tegen het kwaad van alles waarvan U de voorlok vasthoudt. O Allah, U verwijdert schuld en zonde. O Allah, Uw leger wordt niet verslagen, Uw belofte wordt niet gebroken, en de rijkdom van de rijke baat hem niet tegenover U. Glorie zij U en alle lof is aan U.” (Overgeleverd door Abu Dawud; door meerdere geleerden als betrouwbaar of goed beoordeeld)

Deze smeekbede leert de gelovige dat geen kracht, rijkdom of macht buiten Allah werkelijk bescherming biedt.

“In de naam van Allah leg ik mijn zijde neer”

Er is ook een smeekbede overgeleverd met de woorden:

De Profeet ﷺ zei wanneer hij naar zijn slaapplaats ging: “In de naam van Allah leg ik mijn zijde neer. O Allah, vergeef mijn zonde, verdrijf mijn shaytan, bevrijd mij en plaats mij in de hoogste bijeenkomst.” (Overgeleverd door Abu Dawud; door meerdere geleerden als goed beoordeeld)

Deze smeekbede bevat vier belangrijke vragen: vergeving van zonde, bescherming tegen shaytan, bevrijding en verheffing bij Allah.

Lofprijzing en verheerlijking (tasbih, tahmid en takbir) voor het slapen

Een bekende profetische leiding voor het slapen is het zeggen van:

Subhan Allah: 33 keer
Alhamdulillah: 33 keer
Allahu akbar: 34 keer

Ali, moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde dat Fatima, moge Allah tevreden met haar zijn, naar de Profeet ﷺ ging om hulp te vragen. De Profeet ﷺ zei: “Zal ik jullie niet wijzen op iets dat beter voor jullie is dan een dienaar? Wanneer jullie naar bed gaan, zeg dan drieëndertig keer ‘Subhan Allah’, drieëndertig keer ‘Alhamdulillah’ en vierendertig keer ‘Allahu akbar’.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Dit leert dat herinnering aan Allah kracht geeft. De mens kan moe zijn door werk, gezin, huishoudelijke lasten of zorgen, maar de tong die Allah noemt, voedt het hart met iets wat geen wereldse hulp volledig kan vervangen.

Wat te doen bij een slechte droom

De islam geeft ook leiding wanneer iemand een slechte droom ziet. Een slechte droom hoeft niet verteld, verspreid of gevolgd te worden. De moslim zoekt bescherming bij Allah en laat zich er niet door beheersen.

De Profeet ﷺ zei: “Een goede droom is van Allah, en een slechte droom is van shaytan. Wanneer iemand van jullie iets ziet wat hij haat, laat hem dan driemaal licht naar zijn linkerzijde spuwen, bescherming zoeken bij Allah tegen shaytan, en dan zal het hem niet schaden.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

In andere overleveringen wordt ook genoemd dat men zich naar de andere zijde keert en de droom niet aan anderen vertelt. De kern is dat de moslim niet gevangen raakt in angst, bijgeloof of obsessie. Hij zoekt bescherming bij Allah en laat de droom los.

Wanneer iemand wakker wordt in de nacht

Soms wordt iemand midden in de nacht wakker. Ook dat moment kan verbonden worden met herinnering aan Allah.

De Profeet ﷺ zei: “Wie ’s nachts wakker wordt en zegt: er is geen god behalve Allah alleen, zonder deelgenoot. Aan Hem behoort de heerschappij en aan Hem behoort de lof, en Hij is tot alles in staat. Alle lof is aan Allah, glorie zij Allah, er is geen god behalve Allah, Allah is de Grootste, en er is geen macht en geen kracht behalve door Allah. Daarna zegt: O Allah, vergeef mij, of hij smeekt, dan zal hij verhoord worden. En als hij rituele wassing verricht en bidt, zal zijn gebed aanvaard worden.” (Overgeleverd door al-Bukhari)

Dit is een van de grote kansen van de nacht. Een kort ontwaken kan veranderen in een moment van vergeving, smeekbede en gebed.

De smeekbede bij het ontwaken

Wanneer de moslim wakker wordt, begint hij zijn dag met lofprijzing. Hij erkent dat Allah hem opnieuw leven heeft gegeven na de slaap.

De Profeet ﷺ zei bij het ontwaken: “Alle lof is aan Allah, Die ons tot leven bracht nadat Hij ons deed sterven, en tot Hem is de terugkeer.” (Overgeleverd door al-Bukhari)

Deze woorden brengen de mens direct terug naar Allah. De dag begint niet met haast, telefoon, zorgen of ego, maar met dankbaarheid.

Wanneer iemand slaperig wordt tijdens het gebed

Er is ook profetische leiding voor iemand die zo slaperig is dat hij niet meer goed weet wat hij zegt in het gebed. De islam is geen religie die de mens dwingt tot verwarring of zelfschade.

De Profeet ﷺ zei: “Wanneer iemand van jullie slaperig wordt terwijl hij bidt, laat hem dan gaan slapen totdat zijn slaperigheid verdwijnt, want wanneer hij bidt terwijl hij slaperig is, weet hij misschien niet of hij om vergeving vraagt of zichzelf vervloekt.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Deze hadith toont de balans van de islam. Aanbidding vraagt aanwezigheid van hart en verstand. Het lichaam heeft recht op rust, zodat de dienaar Allah met bewustzijn kan aanbidden.

De laatste derde van de nacht

Hoewel dit artikel vooral gaat over slapen en de herinneringen aan Allah (adhkar) rond het slapen, hoort de waarde van de nacht ook genoemd te worden. De nacht is een tijd van rust, maar ook een tijd van smeekbede, vergeving en nabijheid tot Allah.

De Profeet ﷺ zei: “Onze Heer, de Gezegende en Verhevene, daalt iedere nacht neer naar de laagste hemel wanneer het laatste derde deel van de nacht overblijft, en zegt: Wie roept Mij aan, zodat Ik hem verhoor? Wie vraagt Mij, zodat Ik hem geef? Wie zoekt Mijn vergeving, zodat Ik hem vergeef?” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Deze hadith herinnert de moslim eraan dat de nacht niet alleen voor slaap is. Wie kan opstaan, al is het kort, heeft een grote deur van smeekbede en vergeving voor zich.

Persoonlijke smeekbede naast de vaste herinneringen aan Allah (adhkar)

Na de vaste herinneringen aan Allah (adhkar) mag een moslim Allah vragen om alles wat goed is. Hij mag vragen om vergeving, leiding, bescherming, rust, genezing, standvastigheid, bescherming van zijn gezin, bescherming tegen shaytan, hulp om wakker te worden voor het ochtendgebed en zuivering van zijn hart.

Dit is belangrijk om goed te begrijpen. De vaste adhkar hebben een bijzondere plaats, maar zij sluiten persoonlijke smeekbede niet uit. De Profeet ﷺ leerde zijn gemeenschap vaste woorden, maar de islam heeft het algemene smeekgebed niet beperkt tot één vorm. De dienaar mag zijn behoefte aan Allah voorleggen met zijn eigen woorden.

Wel moet het verschil duidelijk blijven. Wanneer een moslim met eigen woorden smeekt, is dat persoonlijke smeekbede. Maar hij mag niet zomaar beweren dat zijn eigen formulering een vaste profetische smeekbede is, of dat er een specifieke beloning aan verbonden is zonder bewijs.

Zo blijft het evenwicht bewaard: de moslim houdt vast aan de gezegende woorden uit de Koran en de profetische leiding, en hij opent daarnaast zijn hart voor Allah met eigen smeekbeden.

Zwakke of betwiste overleveringen rond slapen

Niet elke tekst die mensen voor het slapen verspreiden, is authentiek vastgesteld. Sommige teksten zijn zwak, sommige zijn betwist, en sommige zijn zelfs verzonnen. Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen wat werkelijk tot de profetische leiding behoort en wat slechts als aanvullende of zwakke overlevering wordt genoemd.

Een aantal geleerden heeft het gebruik van zwakke overleveringen in deugdzame handelingen toegestaan onder voorwaarden, vooral wanneer de zwakte niet ernstig is, de betekenis goed is, het onderwerp al in algemene zin door de islam wordt ondersteund en men niet met zekerheid zegt dat de Profeet ﷺ die woorden heeft uitgesproken. Andere geleerden zijn voorzichtiger en beperken zich liever tot authentieke teksten.

Voor een gewone moslim is de veiligste weg duidelijk: geef voorrang aan de authentieke adhkar uit de Koran en de profetische leiding. Daarin is voldoende leiding, bescherming en zegen.

Soera al-Waqiah elke nacht tegen armoede

Een bekende overlevering luidt dat wie Soera al-Waqiah elke nacht leest, nooit armoede zal treffen. Deze overlevering wordt door veel hadithgeleerden als zwak beoordeeld.

Dat betekent niet dat het verboden is om Soera al-Waqiah te lezen. De Koran is geheel goed en gezegend. Maar men moet niet met zekerheid zeggen dat deze specifieke belofte authentiek van de Profeet ﷺ is overgeleverd.

“O Ali, slaap niet voordat je vijf dingen hebt gedaan”

Onder mensen circuleert een verhaal waarin de Profeet ﷺ tegen Ali, moge Allah tevreden met hem zijn, zou hebben gezegd dat hij niet moet slapen voordat hij vijf dingen heeft gedaan: de hele Koran lezen, een grote hoeveelheid liefdadigheid geven, de Kaaba bezoeken, zijn plaats in het Paradijs veiligstellen en verzoening brengen. Daarna zou worden uitgelegd dat bepaalde korte daden daarvoor in de plaats komen.

Deze overlevering is niet authentiek. Zij wordt door geleerden als verzonnen of vals toegeschreven aan de Profeet ﷺ beschouwd. Daarom hoort zij niet gebruikt te worden als profetische leiding.

“Wie voor het slapen een willekeurige soera leest, krijgt een engel als bescherming”

Er is een overlevering waarin staat dat wie voor het slapen een soera uit het Boek van Allah reciteert, een engel krijgt die hem beschermt totdat hij wakker wordt. Deze overlevering heeft een zwakke keten, maar sommige geleerden hebben haar door ondersteuning als bruikbaar of goed beschouwd.

De betekenis dat Koranrecitatie bescherming en zegen brengt, is juist. Maar deze tekst moet niet sterker worden gepresenteerd dan haar overleveringsgraad toelaat.

“Ik zoek vergeving bij Allah, naast Wie er geen god is behalve Hij, de Levende, de Zelfstandige”

De uitspraak “Ik zoek vergeving bij Allah, naast Wie er geen god is behalve Hij, de Levende, de Zelfstandige, en ik keer berouwvol tot Hem terug” is op zichzelf een goede en bekende vorm van berouw. Er zijn overleveringen over de verdienste ervan.

Maar de specifieke vorm waarin sommige mensen zeggen dat men dit precies bij het naar bed gaan drie keer moet zeggen met een bepaalde belofte van vergeving, is niet op dezelfde manier authentiek vastgesteld. Daarom kan men deze woorden als algemene smeekbede en berouw gebruiken, maar moet men voorzichtig zijn met het toeschrijven van een specifieke nachtelijke beloning zonder betrouwbaar bewijs.

Begin met wat vaststaat

De moslim heeft geen behoefte om de authentieke woorden te verlaten. De Koran, het Troonvers (Ayat al-Kursi), de laatste verzen van Soera al-Baqara, de beschermende soera’s, Soera al-Kafirun, de smeekbeden van de Profeet ﷺ, de woorden van overgave, vergeving, bescherming en lofprijzing: daarin ligt een rijkdom die geen mens kan overtreffen.

Wie deze adhkar leert, begrijpt dat de nacht niet alleen een moment van slaap is. Het is een moment van terugkeer. De dienaar sluit zijn ogen, maar zijn hart blijft verbonden met Allah. Hij legt zijn lichaam neer, maar vertrouwt zijn ziel toe aan zijn Heer. Hij zoekt bescherming tegen shaytan, tegen angst, tegen achteloosheid en tegen het kwaad van zichzelf. En wanneer Allah hem opnieuw laat ontwaken, begint hij zijn dag met lof, omdat hij opnieuw tijd heeft gekregen om Allah te dienen.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

• Vind je dit interessant? Onze hoofdpagina is ingericht als een wegwijzer door de islam, cultuur en geschiedenis. Ontdek meer via de categorieën bovenaan ≡ of gebruik de zoekbalk voor specifieke vragen: BegrijpIslam