Waswasa tijdens het gebed: hoe bescherm je jezelf tegen Khanzab?

Je begint te bidden en merkt dat je gedachten alweer bij je werk, een rekening of een moeilijk gesprek zijn. Soms komen er juist tijdens de stilte zaken op waaraan je eerder niet dacht, totdat je nauwelijks meer weet wat je hebt gereciteerd. De islam neemt die strijd serieus en spreekt over influisteringen (waswasa) waarmee de duivel (Shaytan) de aandacht probeert weg te trekken. De weg om daarmee om te gaan begint bij Allah (God): weten voor Wie je staat, Zijn bescherming zoeken en leren hoe je na afleiding weer naar je gebed terugkeert.

Wanneer waswasa je gebed in verwarring brengt, zoek je volgens de profetische raad bescherming bij Allah en spuw je, wanneer dat zonder hinder kan, driemaal heel licht naar links. Daarna keer je terug naar de recitatie of houding waarin je bent. Gewone afleiding maakt het gebed niet automatisch ongeldig en is geen reden om het uitsluitend vanwege afgedwaalde gedachten opnieuw te beginnen.

Wie is Khanzab en wat zegt de hadith over hem?

Khanzab is de naam die in een authentieke overlevering wordt genoemd voor een duivel die een gelovige in zijn gebed en recitatie hindert. Het bericht komt van een metgezel die zijn moeite aan Profeet Mohammed ﷺ (vrede zij met hem) voorlegde. Zijn vraag laat zien dat ook iemand die het gebed ernstig neemt, met zulke hinder kan worden geconfronteerd.

Oethman ibn Abi al As (Uthman ibn Abi al-As), moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde: “Ik kwam bij de Profeet ﷺ en zei: ‘Boodschapper van Allah, de duivel komt tussen mij en mijn gebed en mijn recitatie en brengt mij daarin in verwarring.’ De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Dat is een duivel die Khanzab wordt genoemd. Wanneer je hem opmerkt, zoek dan bescherming bij Allah tegen hem en spuw driemaal licht naar je linkerkant.’ Ik deed dat en Allah verdreef hem van mij.” (Overgeleverd door Moeslim, hadith 2203). De overlevering noemt de tegenstander en geeft de gelovige een handelwijze. Ook de afloop hoort bij het bericht: Oethman vroeg om hulp, volgde de raad en ondervond de hulp van Allah.

Khanzab is niet een andere naam voor Iblis. De hadith noemt hem een duivel die tussen de mens en zijn gebed en recitatie probeert te komen. De bredere vijandschap waarmee zulke influisteringen verbonden zijn, wordt in de Koran zichtbaar in het voornemen dat Iblis tegenover de mensen uitsprak.

An Nawawi legt in zijn uitleg van Sahih Muslim uit dat de klacht gaat over verwarring en twijfel waardoor het genieten van het gebed en de ruimte voor nederige aandacht worden belemmerd. Hij noemt het zoeken van bescherming bij Allah en het driemaal licht spuwen naar links als aanbevolen reactie. Zijn uitleg vestigt de aandacht op het herstel van het gebed: de gelovige hoeft zich niet aan de verwarring over te geven, maar krijgt een concrete manier om zich opnieuw tot Allah te richten.

Waarom probeert Iblis je juist in het gebed af te leiden?

Het gebed brengt een mens tot het gedenken en aanbidden van zijn Heer, precies datgene waarvan Iblis hem wil afhouden. De Koran zegt: “De duivel is werkelijk een vijand voor jullie; behandel hem daarom als een vijand. Hij roept zijn aanhang slechts op om tot de bewoners van het laaiende Vuur te behoren.” (Soera Fatir 35:6). Kennis van die vijandschap helpt de gelovige om influisteringen niet zonder verzet te volgen. Allah zegt ook: “Hij heeft geen gezag over degenen die geloven en op hun Heer vertrouwen.” (Soera an Nahl 16:99). De duivel probeert te verleiden en af te leiden; de gelovige zoekt bescherming bij Allah, vertrouwt op Hem en blijft verantwoordelijk voor de keuzes die hij maakt.

De Koran vermeldt hoe Iblis zijn voornemen uitsprak: “Hij zei: ‘Omdat U mij hebt laten afdwalen, zal ik hen zeker op Uw rechte weg opwachten. Daarna zal ik hen benaderen van voren en van achteren, van hun rechterkant en van hun linkerkant. En U zult de meesten van hen niet dankbaar vinden.’” (Soera al Araf 7:16–17). Hij probeert de mens dus ook te treffen wanneer die zich op de weg van gehoorzaamheid bevindt. Het is niet vreemd dat de strijd om de aandacht juist merkbaar wordt wanneer iemand wil bidden, de Koran wil lezen of Allah wil gedenken.

Zorgen, begeerten en ergernis kunnen de aandacht beheersen, en de duivel (Shaytan) benut juist zulke openingen. Wie met een familieruzie zit, kan het gesprek in gedachten blijven voeren; wie een zaak heeft, kan ineens een verkoop of betaling willen uitdenken. Ook vermoeidheid, spanning en ingesleten denkgewoonten kunnen hem materiaal geven waarmee hij de aandacht tijdens het gebed uiteen probeert te trekken. Het onderwerp hoeft op zichzelf niet verboden te zijn om het gebed te verdringen. Een gedachte die ongevraagd opkomt, is ondertussen nog geen bewuste keuze om het gebed te verwaarlozen. De verantwoordelijkheid begint bij wat je met die gedachte doet: volg je haar verder, of keer je terug naar de woorden die je voor Allah uitspreekt?

Ibn Abi Shayba vermeldt in Al-Musannaf dat aan Hasan al Basri werd gevraagd of de duivel slaapt. Hij antwoordde: “Als hij ook maar even afliet, zou iedere gelovige daarvan verlichting in zijn hart merken.” (Overlevering 36441; de nummering verschilt per uitgave). Dit is een uitspraak van een vroege geleerde, geen profetische overlevering. Zij herinnert de gelovige eraan dat waakzaamheid niet alleen nodig is tijdens een uitzonderlijk moeilijk moment. De strijd om het hart en de aandacht blijft terugkeren, terwijl ook de deur naar de hulp van Allah open blijft.

Waarom denk je tijdens het bidden plotseling aan zoveel dingen?

De Profeet ﷺ beschreef hoe de duivel na de gebedsoproep terugkeert om de aandacht te verstoren. Aboe Hoerayra (Abu Hurayrah), moge Allah tevreden met hem zijn, overleverde zijn woorden: “Wanneer tot het gebed wordt opgeroepen, vlucht de duivel weg terwijl hij winden laat, zodat hij de gebedsoproep niet hoort. Wanneer de oproep voorbij is, keert hij terug. Wanneer de oproep om het gebed te beginnen wordt uitgesproken, vlucht hij weg. Wanneer die voorbij is, keert hij terug, totdat hij tussen de mens en zijn gedachten komt. Hij zegt: ‘Denk aan dit, denk aan dat’, aan zaken waaraan hij eerder niet dacht, totdat de man niet meer weet hoeveel hij heeft gebeden. Wanneer iemand van jullie niet weet hoeveel hij heeft gebeden, drie of vier, laat hem dan twee neerwerpingen verrichten terwijl hij zit.” (Overgeleverd door al Boekhari, hadith 1231).

De twee genoemde neerwerpingen zijn neerwerpingen wegens vergeetachtigheid (sujud as-sahw). De precieze toepassing daarvan hangt af van de soort fout of twijfel. De overlevering verklaart ondertussen waarom zelfs vergeten zaken tijdens het gebed ineens dringend kunnen lijken: de duivel (Shaytan) probeert de aandacht te vullen met alles behalve de aanbidding waarmee de mens bezig is.

Zo’n afleiding kan zich voordoen als een nuttige gedachte: ineens weet je hoe je een probleem moet oplossen, wat je straks moet zeggen of welke boodschap je nog moet sturen. Wanneer je die gedachte uitgebreid gaat volgen, wordt de recitatie iets wat op de achtergrond doorgaat. Merk je dat op, laat het uitwerken dan rusten en richt je op de woorden die je nu uitspreekt. Een noodzakelijke taak kun je na het gebed weer oppakken.

Haast versterkt dit probleem. Je lichaam gaat al naar de volgende houding terwijl je aandacht nog bij iets anders is, en je wilt het gebed vooral afronden. Aboe Hoerayra vertelde over een man die zijn gebed opnieuw moest verrichten en vervolgens uitleg kreeg van de Profeet ﷺ: “Wanneer je opstaat voor het gebed, zeg dan: ‘Allah is de Grootste.’ Reciteer vervolgens wat je van de Koran gemakkelijk kunt reciteren. Buig daarna totdat je rustig gebogen bent. Kom vervolgens omhoog totdat je rechtop staat. Werp je daarna neer totdat je in die houding tot rust bent gekomen. Kom vervolgens omhoog totdat je rustig zit. Doe dit in je hele gebed.” (Overgeleverd door al Boekhari, hadith 757). Die lichamelijke rust geeft iedere houding haar plaats en voorkomt dat de haast van het lichaam de verstrooidheid van het hart verder voedt.

Bid alsof dit je laatste gebed is

Een krachtig middel tegen gedachteloos afwerken is beseffen dat een volgend gebed je niet is gegarandeerd. Je staat nu voor Allah en hebt nu de gelegenheid Hem te aanbidden, vergeving te vragen en je behoefte aan Hem te erkennen. De Koran zegt: “Zoek hulp door geduld en het gebed. Dat is zwaar, behalve voor de nederigen: degenen die ervan overtuigd zijn dat zij hun Heer zullen ontmoeten en dat zij tot Hem zullen terugkeren.” (Soera al Baqara 2:45–46). Het besef van die ontmoeting geeft het gebed gewicht zonder dat je je wereldse verantwoordelijkheden hoeft te ontkennen.

Aboe Ayyoeb al Ansari (Abu Ayyub al-Ansari), moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde: “Een man kwam naar de Profeet ﷺ en zei: ‘Boodschapper van Allah, onderricht mij en houd het beknopt.’ Hij zei: ‘Wanneer je opstaat om te bidden, bid dan het gebed van iemand die afscheid neemt. Spreek geen woorden waarvoor je je later moet verontschuldigen. En laat de hoop varen op wat andere mensen bezitten.’” (Overgeleverd door Ibn Madja, hadith 4171; door al Albani als hasan beoordeeld). De raad verbindt aandacht in het gebed met beheersing van de tong en het loslaten van begeerte naar wat anderen bezitten. Wat gedurende de dag het hart beheerst, probeert immers ook tijdens het gebed ruimte in te nemen.

Anas ibn Malik, moge Allah tevreden met hem zijn, overleverde deze raad van de Profeet ﷺ: “Gedenk de dood in je gebed, want wanneer een man de dood in zijn gebed gedenkt, zal hij zijn gebed eerder goed verrichten. Bid het gebed van iemand die niet verwacht nog een ander gebed te verrichten, en hoed je voor iedere zaak waarvoor je je moet verontschuldigen.” (Overgeleverd door al Bayhaqi in Al-Zuhd al-Kabir, overlevering 527; door al Albani als hasan beoordeeld in Al-Silsila al-Sahiha, hadith 2839). Deze herinnering helpt de mens zijn aandacht te verzamelen. Zij vraagt om ernst en zorg, niet om een voorspelling van zijn overlijden of een angst waarin hij niet meer rustig kan aanbidden.

Je hoeft geen nieuwe formule uit te spreken waarin je verklaart dat dit werkelijk je laatste gebed is. Vraag jezelf rustig af hoe je zou bidden als je wist dat je hierna geen gelegenheid meer kreeg. Dat kan je helpen om een extra ogenblik bij de betekenis van de recitatie te blijven, iedere houding zorgvuldig te voltooien en de zorgen die kunnen wachten ook werkelijk te laten wachten.

Hoe pas je de profetische raad tegen Khanzab toe?

Wanneer je merkt dat de influisteringen je gebed in verwarring brengen, zoek je bescherming bij Allah tegen de duivel. Vervolgens spuw je, wanneer dat zonder hinder kan, driemaal heel licht naar links, met een weinig speeksel. Draai je hoofd daarvoor slechts een weinig en houd de gebedsrichting met je lichaam aan. Het gaat om een beheerste handeling, niet om gewoon spugen of het bevuilen van de plaats.

In een gebedsrij vraagt de toepassing om aandacht voor de persoon naast je. Ibn al Oethaymien (Ibn Uthaymeen) legt uit dat men niet naar een medebidder of op de moskeevloer spuugt. Wanneer je niet aan de uiterste linkerkant van de rij staat, kun je heel licht in een zakdoek of in je eigen kleding spuwen. Als ook dat niet zonder hinder kan, volstaat het zoeken van bescherming bij Allah. De profetische raad mag geen oorzaak worden van overlast voor degene die naast je bidt.

Deze aanbevolen handeling verbreekt het gebed niet. Richt je daarna opnieuw op je recitatie of op de houding waarin je bent. Je hoeft haar niet bij iedere losse gedachte te herhalen en evenmin je gebed steeds opnieuw te controleren. Keert de hinder sterk terug, zoek dan opnieuw de hulp van Allah en breng je aandacht terug. Ook wanneer de rust niet onmiddellijk volledig terugkomt, blijf je bidden en geef je de strijd niet op.

Bereid je aandacht voor voordat je begint

Voorbereiding helpt om de zorgen waarmee je de gebedsruimte binnenkomt niet meteen te blijven volgen. Leg je telefoon weg, zet meldingen uit en handel een korte noodzakelijke zaak vooraf af wanneer dat binnen de gebedstijd kan. Als je bang bent een belangrijke taak te vergeten, kun je haar vóór het gebed noteren. Zo hoef je haar tijdens de recitatie niet steeds opnieuw in je hoofd vast te houden.

Ook lichamelijke onrust verdient aandacht. Aisja (Aisha), moge Allah tevreden met haar zijn, overleverde dat de Profeet ﷺ zei: “Er is geen gebed wanneer het eten is opgediend, en ook niet wanneer iemand de aandrang tot urine of ontlasting tegenhoudt.” (Overgeleverd door Moeslim, hadith 560). De overlevering leert de gelovige vermijdbare afleiding weg te nemen. De geciteerde woorden betekenen niet dat ieder gebed in zo’n situatie automatisch ongeldig is. Zorg voor wat nodig is, zonder de voorgeschreven gebedstijd te laten verstrijken.

Leer ook de betekenis van wat je dagelijks reciteert, te beginnen bij al Fatiha en de woorden van buiging en neerwerping. Tegen Moesa (Musa), vrede zij met hem, zegt Allah: “Ik ben werkelijk Allah. Er is geen god die aanbidding verdient behalve Ik. Aanbid Mij daarom en onderhoud het gebed om Mij te gedenken.” (Soera Taha 20:14). Wanneer je weet dat je Allah prijst, Hem om leiding vraagt en je voor Hem neerwerpt, kun je bij iedere houding naar die betekenis terugkeren.

Nederige aandacht (khushu) groeit door begrip, eerbied en zorg voor het gebed. Zij is niet hetzelfde als een bijzondere emotie die je bij ieder gebed moet kunnen oproepen. Vermoeidheid of verdriet kan de ervaring veranderen, terwijl je nog steeds oprecht probeert te aanbidden. Geef de woorden en houdingen hun recht en laat het najagen van een bepaald gevoel geen nieuwe bron van onrust worden.

Is je gebed ongeldig wanneer je afgeleid bent of twijfelt?

Afleiding maakt een gebed niet automatisch ongeldig, maar de kwaliteit en beloning van gebeden zijn niet altijd gelijk. Ammar ibn Yasir, moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde dat hij de Profeet ﷺ hoorde zeggen: “Een man beëindigt zijn gebed terwijl hem daarvan slechts een tiende is opgeschreven, een negende, een achtste, een zevende, een zesde, een vijfde, een vierde, een derde of de helft.” (Overgeleverd door Aboe Dawoed, hadith 796; door al Albani als hasan beoordeeld). De waarschuwing nodigt uit tot meer zorg voor de aanbidding. Zij geeft niemand de mogelijkheid na afloop een percentage voor zijn eigen gebed te berekenen of te beslissen hoeveel Allah van iemand anders heeft aanvaard.

Wanneer je werkelijk een essentieel onderdeel hebt overgeslagen, gelden de regels voor het herstellen van die fout. Bij twijfel over het aantal gebedseenheden moeten verschillende situaties worden onderscheiden. Wanneer de twijfel gelijk blijft en je niet kunt bepalen welke mogelijkheid waarschijnlijker is, bouw je volgens de volgende overlevering voort op wat je zeker weet.

Aboe Saied al Khodri (Abu Said al-Khudri), moge Allah tevreden met hem zijn, overleverde dat de Profeet ﷺ zei: “Wanneer iemand van jullie twijfelt over zijn gebed en niet weet hoeveel hij heeft gebeden, drie of vier, laat hij dan de twijfel laten varen en voortbouwen op wat hij zeker weet. Laat hem vervolgens twee neerwerpingen verrichten voordat hij de vredesgroet uitspreekt. Als hij vijf gebedseenheden heeft gebeden, maken die twee neerwerpingen zijn gebed even; en als hij precies vier heeft gebeden, zijn zij een vernedering voor de duivel.” (Overgeleverd door Moeslim, hadith 571).

Wanneer één mogelijkheid duidelijk waarschijnlijker lijkt, worden daarnaast andere overleveringen betrokken waarin de Profeet ﷺ opdroeg te streven naar wat het meest correct lijkt. De rechtsscholen werken de plaats van de neerwerpingen wegens vergeetachtigheid vóór of na de vredesgroet verder uit. Wie een concrete fout wil herstellen, kan daarom de betrouwbare uitleg van een gevestigde rechtsschool volgen. Bij een vluchtig vermoeden hoef je niet automatisch iets aan het gebed toe te voegen.

Ook bij twijfel over de rituele reinheid wordt zekerheid niet door een vermoeden opgeheven. Abdoellah ibn Zayd (Abdullah ibn Zayd), moge Allah tevreden met hem zijn, overleverde dat aan de Profeet ﷺ werd gevraagd over iemand die tijdens het gebed meende iets te voelen. Hij zei: “Laat hij niet weggaan totdat hij een geluid hoort of een geur waarneemt.” (Overgeleverd door Moeslim, hadith 361). Geluid en geur worden hier genoemd als herkenbare tekenen van het verbreken van de reinheid. Een angstige gedachte alleen is geen reden om de wassing of het gebed opnieuw te beginnen.

Wie bijna voortdurend twijfelt over zijn intentie, uitspraak of aantal handelingen, heeft een vaste handelwijze nodig in plaats van steeds uitgebreidere controle. Volg daarin betrouwbare islamitische begeleiding die rekening houdt met terugkerende, ongegronde twijfel. Wanneer dwang en angst je gebed of dagelijks leven ernstig belemmeren, kun je de klachten ook met je huisarts of een bevoegde behandelaar bespreken. Hulp zoeken kan samengaan met smeekbeden, het bestrijden van de influisteringen en vertrouwen op Allah. Zulke klachten geven geen grond om iemand van zwak geloof te beschuldigen.

Welke bescherming kun je tijdens het gebed gebruiken?

De bescherming die tijdens het gebed wordt gebruikt, moet worden onderscheiden van algemene smeekbeden (dua) die je in de ochtend, avond of op andere momenten uitspreekt. Je hoeft niet alle onderstaande teksten in één gebed te zeggen en maakt er geen nieuwe vaste reeks van. Wanneer Khanzab je gebed verstoort, vormen het zoeken van bescherming bij Allah en het lichte spuwen naar links de rechtstreeks overgeleverde behandeling.

Een eenvoudige vorm van bescherming zoeken

In de hadith over Khanzab wordt opgedragen bescherming bij Allah te zoeken. Er wordt geen verplichte formule genoemd waarin de naam Khanzab zelf moet voorkomen. Een gebruikelijke formulering luidt: “Ik zoek bescherming bij Allah tegen de verdreven duivel.” Deze woorden komen overeen met het bevel van Allah: “Wanneer je de Koran gaat reciteren, zoek dan bescherming bij Allah tegen de verdreven duivel.” (Soera an Nahl 16:98).

Uitspraak: A’oedhoe billaahi minash-shaytaanir-radjiem.

De uitgebreidere overgeleverde bescherming vóór de recitatie

Een uitgebreidere formulering is overgeleverd in verband met het nachtgebed, vóór de recitatie. Zij vraagt bescherming tegen verschillende vormen van het kwaad van de duivel. Aboe Saied al Khodri overleverde dat de Profeet ﷺ zei: “Ik zoek bescherming bij Allah, de Alhorende, de Alwetende, tegen de verdreven duivel, tegen zijn ophitsingen, zijn aanzetten tot hoogmoed en zijn kwade inblazingen.” (Overgeleverd door Aboe Dawoed, hadith 775; door al Albani authentiek verklaard).

Uitspraak: A’oedhoe billaahis-samie’il-‘aliemi minash-shaytaanir-radjiem, min hamzihi wa nafkhihi wa nafthih.

Je hoeft beide formuleringen niet achter elkaar te zeggen. Wie de eenvoudige bescherming kent, mag die met begrip en vertrouwen uitspreken. Het doel is niet zo veel mogelijk woorden bijeen te brengen, maar werkelijk bij Allah bescherming te zoeken en daarna verder te gaan met de aanbidding.

Welke Koranverzen en dagelijkse dua helpen tegen waswasa?

De bescherming tegen de duivel beperkt zich niet tot het moment waarop de waswasa tijdens het gebed al sterk is geworden. De Koran en de profetische smeekbeden leren de gelovige gedurende zijn dag bescherming, zuivering, standvastigheid en hulp bij de aanbidding te vragen. De volgende teksten vormen geen verplichte reeks die je allemaal tegelijk moet reciteren. Je kunt één gebed leren, ermee volhouden en later een ander toevoegen. Twee of drie smeekbeden die je begrijpt en met behoefte aan Allah uitspreekt, zijn geen mindere vorm van aanbidding dan een lange lijst die haastig wordt afgewerkt.

Buiten de vaste recitatie van het rituele gebed mag je Allah in het Nederlands of in een andere taal die je begrijpt om hulp vragen. Je kunt Hem je zwakheid voorleggen, Hem danken, om bescherming vragen en erkennen dat je zonder Zijn hulp tekortschiet. Allahs kennis en nabijheid zijn niet afhankelijk van de taal die een dienaar beheerst. Over persoonlijke smeekbeden in een andere taal binnen het rituele gebed bestaan onder rechtsgeleerden nadere verschillen; daarvoor kan iemand de betrouwbare uitleg van zijn rechtsschool volgen.

Allah zegt: “Wanneer Mijn dienaren jou over Mij vragen: Ik ben nabij. Ik verhoor de smeekbede van degene die Mij aanroept wanneer hij Mij aanroept. Laten zij daarom aan Mij gehoor geven en in Mij geloven, opdat zij de juiste weg volgen.” (Soera al Baqara 2:186). De gelovige blijft daarom vragen zonder te zeggen dat hij het aanroepen van Allah moe is geworden. Hij vertrouwt erop dat Allah hem hoort en antwoordt met Zijn kennis en wijsheid, ook wanneer de uitkomst niet onmiddellijk verschijnt in de vorm die de mens zelf had verwacht.

Soera an Nas: bescherming tegen de influisteraar

Deze soera leert de mens zich tot Allah te wenden tegen degene die in het innerlijk fluistert. Zij noemt Allah als Heer, Koning en God van de mensen en omvat het kwaad van influisteraars uit de djinn en de mensen. De volledige soera luidt: “Zeg: ‘Ik zoek bescherming bij de Heer van de mensen, de Koning van de mensen, de God van de mensen, tegen het kwaad van de influisteraar die zich terugtrekt, die in de borsten van de mensen fluistert, uit de djinn en de mensen.’” (Soera an Nas 114:1–6).

Uitspraak: Qoel a’oedhoe bie-rabbin-naas, malikin-naas, ilaahin-naas, min sharril-waswaasil-khannaas, alladhie yoewaswisoe fie soedoerin-naas, minal-djinnati wan-naas.

Bescherming tegen de aansporingen van de duivels

De Koran geeft een smeekbede waarin bescherming tegen de aansporingen en aanwezigheid van de duivels wordt gevraagd. De gelovige erkent daarmee dat hij hun vijandschap niet uitsluitend met zijn eigen kracht kan weerstaan. Allah leert: “En zeg: ‘Mijn Heer, ik zoek bescherming bij U tegen de aansporingen van de duivels. En ik zoek bescherming bij U, mijn Heer, tegen hun aanwezigheid bij mij.’” (Soera al Moeminoen 23:97–98).

Uitspraak: Rabbi a’oedhoe bieka min hamazaatish-shayaatien. Wa a’oedhoe bieka rabbi an yahdoeroen.

Een nederig hart en kennis die werkelijk baat

Wie de woorden van het gebed kent, vraagt ook dat die kennis zijn hart bereikt. Deze smeekbede verbindt zuivering met bescherming tegen onvermogen, luiheid, een hart dat niet nederig wordt en kennis die geen goede vrucht draagt. Zayd ibn Arqam, moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde dat de Profeet ﷺ bad: “O Allah, ik zoek bescherming bij U tegen onvermogen, luiheid, lafheid, gierigheid, de gebreken van de hoge ouderdom en de bestraffing van het graf. O Allah, geef mijn ziel haar godsvrees en zuiver haar; U bent de beste Die haar zuivert. U bent haar Beschermer en haar Heer. O Allah, ik zoek bescherming bij U tegen kennis die niet baat, een hart dat niet nederig is, een ziel die niet verzadigd raakt en een smeekbede die niet wordt verhoord.” (Overgeleverd door Moeslim, hadith 2722).

Uitspraak: Allaahoemma innie a’oedhoe bieka minal-‘adjzi wal-kasali wal-djoebni wal-boekhli wal-harami wa ‘adhaabil-qabr. Allaahoemma aati nafsie taqwaahaa, wa zakkiehaa, anta khayroe man zakkaahaa, anta waliyyoehaa wa mawlaahaa. Allaahoemma innie a’oedhoe bieka min ‘ilmin laa yanfa’, wa min qalbin laa yakhsha’, wa min nafsin laa tashba’, wa min da’watin laa yoestadjaaboe lahaa.

Hulp om Allah te gedenken en goed te aanbidden

Aandachtig bidden vraagt om oefening en om de hulp van Allah. Deze smeekbede leert de gelovige die hulp te blijven zoeken bij het gedenken, danken en aanbidden. Moeadh ibn Djabal (Muadh ibn Jabal), moge Allah tevreden met hem zijn, vertelde dat de Profeet ﷺ hem opdroeg aan het einde van ieder gebed te blijven zeggen: “O Allah, help mij U te gedenken, U te danken en U goed te aanbidden.” (Overgeleverd door Aboe Dawoed, hadith 1522; authentiek).

Uitspraak: Allaahoemma a’innie ‘alaa dhikrika wa shoekrika wa hoesni ‘ibaadatik.

Ochtend en avond bescherming tegen de ziel en de duivel

De voorbereiding op het gebed hoort bij een leven waarin Allah ook buiten de gebedsmomenten wordt herdacht. Deze overgeleverde ochtend- en avondtekst noemt het kwaad van de eigen ziel en van de duivel samen. Abdoellah ibn Amr (Abdullah ibn Amr), moge Allah tevreden met hem zijn, overleverde dat de Profeet ﷺ Aboe Bakr (Abu Bakr), moge Allah tevreden met hem zijn, leerde zeggen: “O Allah, Schepper van de hemelen en de aarde, Kenner van het verborgene en het zichtbare, er is geen god die aanbidding verdient behalve U, Heer en Bezitter van alles. Ik zoek bescherming bij U tegen het kwaad van mijn ziel en tegen het kwaad van de duivel en zijn valstrikken, en tegen het begaan van kwaad tegen mijzelf of het toebrengen ervan aan een moslim.” (Overgeleverd door at Tirmidhi, hadith 3529; door at Tirmidhi als hasan beoordeeld).

Uitspraak: Allaahoemma faatiras-samaawaati wal-ardi, ‘aalimal-ghaybi wash-shahaadati, laa ilaaha illaa anta, rabba koelli shay’in wa maliekahoe. A’oedhoe bieka min sharri nafsie wa min sharrish-shaytaani wa sharakihi, wa an aqtarifa ‘alaa nafsie soe’an aw adjoerrahoe ilaa moeslim.

Vraag Allah je niet aan jezelf over te laten

Een mens hoeft zijn innerlijke rust niet volledig zelf te kunnen bewaren voordat hij zich tot Allah mag wenden. Juist zijn zwakheid en afhankelijkheid kunnen hem naar zijn Heer terugbrengen. Anas vertelde dat de Profeet ﷺ zijn dochter Fatima, moge Allah tevreden met haar zijn, leerde om in de ochtend en avond te zeggen: “O Levende, O Instandhouder, bij Uw barmhartigheid zoek ik hulp. Breng al mijn zaken in orde en laat mij geen oogwenk aan mijzelf over.” (Overgeleverd door an Nasai in Al-Sunan al-Kubra, hadith 10405; door al Albani als hasan beoordeeld).

Uitspraak: Yaa Hayyoe yaa Qayyoem, bie-rahmatika astaghietsoe. Aslih lie sha’nie koellahoe, wa laa takilnie ilaa nafsie tarfata ‘ayn.

Een afgeleid moment hoeft niet te bepalen hoe de rest van je gebed verloopt. Je kunt de gedachte laten rusten, opnieuw luisteren naar de woorden die je uitspreekt en de volgende houding met zorg verrichten. Ook buiten het gebed kun je met één of meer van deze smeekbeden blijven terugkeren, Allah je zwakheid voorleggen en Hem om hulp vragen.

De strijd tegen waswasa wordt niet altijd in één ogenblik beslist. De gelovige blijft zich vernederen voor Allah, Hem danken voor iedere verbetering en erkennen dat hij Zijn bescherming nodig heeft. De Heer voor Wie hij staat, kent ook de moeite die hij doet om na iedere afleiding terug te keren. Geef die gelegenheid niet op: dit gebed, dat je nu nog mag verrichten, verdient jouw aandacht.