De eerste tien dagen van Dhul-Hijjah: waarom behoren zij tot de grootste dagen van het jaar?

Waarom hebben de eerste tien dagen van Dhul-Hijjah zo’n bijzondere plaats binnen de islam? Welke daden worden in deze dagen aanbevolen, en waarom besteedden de Profeet Mohammed ﷺ, zijn metgezellen en de geleerden zoveel aandacht aan deze periode?

Binnen de islam bestaan er momenten in het jaar die niet hetzelfde zijn als andere dagen. Net zoals Allah (God) bepaalde plaatsen heeft verkozen boven andere plaatsen, heeft Hij ook bepaalde tijden een bijzondere waarde gegeven. Sommige dagen dragen een uitzonderlijke spirituele betekenis in zich: dagen waarin goede daden geliefder zijn bij Allah, waarin aanbidding zwaarder weegt en waarin de gelovige dichter kan komen bij vergeving, zuivering en innerlijke vernieuwing.

Tot de grootste van deze gezegende periodes behoren de eerste tien dagen van Dhul-Hijjah, de twaalfde maand van de islamitische kalender. Veel geleerden beschouwen deze dagen als de beste dagen van het jaar, omdat vrijwel alle grote vormen van aanbidding juist in deze periode samenkomen: gebed, vasten, liefdadigheid, het gedenken van Allah (dhikr), de bedevaart (hadj), het offer tijdens Eid al-Adha (udhiyah), smeekbeden (du‘a), berouw (tawbah) en het versterken van godsbewustzijn (taqwa).

De Profeet Mohammed ﷺ zei: “Er zijn geen dagen waarin goede daden geliefder zijn bij Allah dan deze tien dagen.” De metgezellen vroegen: “Zelfs niet de jihad op de weg van Allah?” De Profeet ﷺ antwoordde: “Zelfs niet de jihad op de weg van Allah, behalve een man die vertrok met zijn bezit en leven en met niets terugkeerde.” (Overgeleverd door al-Bukhari)

Deze overlevering toont hoe uitzonderlijk deze dagen zijn. Zij vormen geen gewone periode van het jaar, maar een jaarlijkse kans waarin de gelovige zijn hart opnieuw kan richten op Allah, zijn nalatigheid kan herstellen en zijn goede daden kan vermeerderen.

Waarom zijn deze dagen zo bijzonder?

De bijzondere waarde van deze dagen wordt door meerdere islamitische bronnen ondersteund. Allah (God) zegt: “Bij de dageraad. En bij de tien nachten.” (Soera al-Fajr 89:1-2) Veel Qur’an-uitleggers, onder wie Ibn Kathir en at-Tabari, vermeldden dat met deze tien nachten volgens een bekende uitleg de eerste tien dagen van Dhul-Hijjah worden bedoeld.

Allah (God) verwijst ook naar dagen waarin Zijn naam veelvuldig wordt genoemd. Allah (God) zegt: “Opdat zij getuige mogen zijn van voordelen voor zichzelf en de naam van Allah gedenken tijdens de bekende dagen.” (Soera al-Hajj 22:28) Veel geleerden brachten deze “bekende dagen” in verband met de dagen van Dhul-Hijjah, waarin aanbidding, herinnering, offer en bedevaart samenkomen.

Deze dagen omvatten bovendien de dag van ‘Arafah, Eid al-Adha, de rituelen van de hadj en de herinnering aan de gehoorzaamheid van profeet Ibrahim (Abraham), vrede zij met hem. Zij brengen grote betekenissen samen: de aanbidding van Allah alleen (tawhid), opoffering, vertrouwen, dankbaarheid, onderwerping en innerlijke zuivering.

Daarom zijn de eerste tien dagen van Dhul-Hijjah niet alleen belangrijk voor wie de hadj verricht. Ook moslims die thuisblijven, in Nederland, België of elders, krijgen in deze dagen een bijzondere kans om hun relatie met Allah te vernieuwen en bewuster te leven.

De hadj: het grootste spirituele verzamelen van de ummah

Een van de grootste vormen van aanbidding tijdens deze dagen is de bedevaart (hadj) naar Mekka. Miljoenen moslims reizen vanuit verschillende landen, talen, culturen en achtergronden naar dezelfde heilige plaatsen. Zij dragen eenvoudige kleding, verrichten dezelfde rituelen en worden herinnerd aan een diepe waarheid: voor Allah is de mens niet waardevol door afkomst, rijkdom, kleur of status, maar door godsvrees (taqwa), oprechtheid en gehoorzaamheid.

De Profeet Mohammed ﷺ zei: “De ene ‘umrah tot de volgende is een vergeving voor wat ertussen ligt, en voor een aanvaarde hadj is er geen andere beloning dan het Paradijs.” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Voor veel moslims vormt de hadj een levensveranderende ervaring. Gedurende enkele dagen worden wereldse zorgen naar de achtergrond geduwd. De mens wordt herinnerd aan zijn afhankelijkheid van Allah, zijn sterfelijkheid, zijn fouten, zijn hoop op vergeving en zijn uiteindelijke terugkeer naar zijn Schepper.

Zelfs moslims die geen hadj verrichten, kunnen deze dagen bewust beleven. Terwijl miljoenen pelgrims zich verzamelen op de heilige plaatsen, kunnen zij thuis hun aandacht richten op gebed, vasten, liefdadigheid, dhikr, smeekbeden en berouw. Zo blijft de verbondenheid met de wereldwijde moslimgemeenschap aanwezig, ook voor wie fysiek niet in Mekka is.

Het vasten van de eerste negen dagen

Veel geleerden raden aan om tijdens de eerste negen dagen van Dhul-Hijjah zoveel mogelijk vrijwillig te vasten, voor wie daartoe in staat is. Er is overgeleverd dat de Profeet ﷺ de negen dagen van Dhul-Hijjah placht te vasten. (Overgeleverd door Abu Dawud en an-Nasa’i)

Het vasten behoort tot de meest bijzondere vormen van aanbidding, omdat het sterk verbonden is met oprechtheid. Niemand ziet volledig wat een vastende doet behalve Allah. Het vasten helpt de gelovige om zelfbeheersing, geduld, nederigheid en bewustzijn van Allah te ontwikkelen.

Voor moslims in Nederland en België kunnen deze dagen bovendien een waardevol moment zijn om afstand te nemen van de voortdurende snelheid van het moderne leven. Werk, studie, sociale media, financiële zorgen, consumptiedruk en permanente bereikbaarheid vullen het hart gemakkelijk met afleiding. Het vasten herinnert de mens eraan dat echte rust niet voortkomt uit materiële overvloed, maar uit verbondenheid met Allah.

Dit betekent niet dat iedereen alle negen dagen moet vasten. Wie kan, doet wat binnen zijn vermogen ligt. Iemand kan één dag vasten, meerdere dagen vasten, of zich vooral richten op de dag van ‘Arafah. De islam opent deuren naar goedheid zonder de mens boven zijn vermogen te belasten.

De dag van ‘Arafah: een van de grootste dagen van het jaar

Binnen de eerste tien dagen van Dhul-Hijjah neemt de dag van ‘Arafah een uitzonderlijke plaats in. Voor de pelgrims vormt deze dag het hoogtepunt van de hadj. De Profeet Mohammed ﷺ zei: “De hadj is ‘Arafah.” (Overgeleverd door at-Tirmidhi)

Voor moslims die geen hadj verrichten, behoort het vasten van deze dag tot de meest aanbevolen daden van het jaar. De Profeet ﷺ zei over het vasten van de dag van ‘Arafah: “Ik hoop van Allah dat het de zonden van het voorgaande en het komende jaar uitwist.” (Overgeleverd door Muslim)

Deze dag wordt daarom gezien als een dag van vergeving, berouw, smeekbeden en terugkeer naar Allah. Miljoenen pelgrims staan op de vlakte van ‘Arafah en vragen Allah om barmhartigheid, leiding en vergeving. Tegelijk kunnen moslims overal ter wereld hun handen opheffen, hun hart openen en Allah vragen om een nieuwe start.

Op deze dag werd ook een van de bekendste verzen van de Qur’an geopenbaard. Allah (God) zegt: “Vandaag heb Ik jullie religie voor jullie vervolmaakt, Mijn gunst aan jullie voltooid en de islam voor jullie als religie gekozen.” (Soera al-Ma’idah 5:3)

Juist daarom beschouwen veel moslims de dag van ‘Arafah als een van de waardevolste kansen van het hele jaar. Het is een dag waarop de mens zichzelf opnieuw kan afvragen waar hij staat tegenover Allah, welke zonden hij moet verlaten, welke rechten hij moet herstellen en welke richting zijn leven moet nemen.

Het Offerfeest en de betekenis van de udhiyah

Een van de meest zichtbare rituelen van deze periode is het offer tijdens Eid al-Adha, dat in de islamitische terminologie bekendstaat als de udhiyah. Dit ritueel verwijst naar de gehoorzaamheid van profeet Ibrahim, vrede zij met hem, die bereid was alles ondergeschikt te maken aan het bevel van Allah.

De werkelijke waarde van het offer ligt echter niet in het dier zelf, maar in de oprechtheid en godsvrees waarmee de daad wordt verricht. Allah (God) zegt: “Noch hun vlees noch hun bloed bereikt Allah, maar het is jullie godsvrees die Hem bereikt.” (Soera al-Hajj 22:37)

Daarom draait de udhiyah niet alleen om vlees, gewoonte of culturele traditie. Zij herinnert de gelovige aan gehoorzaamheid, vertrouwen, dankbaarheid en bereidheid om persoonlijke verlangens ondergeschikt te maken aan de leiding van Allah.

Voor veel moslims in Europa wordt het offer tegenwoordig uitgevoerd via betrouwbare islamitische organisaties of liefdadigheidsinstellingen die vlees verdelen onder arme families. Dat kan praktisch nuttig zijn, vooral wanneer het offer lokaal moeilijk te organiseren is. Toch mag de spirituele betekenis niet verloren gaan. Het offer blijft een herinnering aan vrijgevigheid, solidariteit en verbondenheid met mensen die minder hebben.

Veelvuldig dhikr en takbier

Een van de meest aanbevolen daden tijdens deze dagen is het veelvuldig gedenken van Allah. De Profeet Mohammed ﷺ zei: “Er zijn geen dagen groter bij Allah en waarin daden geliefder zijn dan deze tien dagen, dus verricht daarin veel tahleel, takbier en tahmied.” (Overgeleverd door Ahmad)

Tahleel verwijst naar het zeggen van La ilaha illa Allah, takbier naar het verheerlijken van Allah met Allahu Akbar, en tahmied naar het prijzen van Allah met Alhamdulillah. Deze woorden lijken eenvoudig, maar zij houden het hart levend. Zij herinneren de mens eraan dat Allah groter is dan werkdruk, zorgen, verlangens, angst en wereldse afleiding.

Tot de bekende vormen van takbier behoort: Allahu Akbar, Allahu Akbar, la ilaha illa Allah, wa Allahu Akbar, Allahu Akbar wa lillahi al-hamd. Deze woorden drukken dankbaarheid, nederigheid en de verheffing van Allah boven alle wereldse zaken uit.

In een tijd waarin mensen voortdurend worden afgeleid door berichten, nieuws, sociale media en dagelijkse drukte, heeft dhikr een bijzondere waarde. Het brengt het hart terug naar zijn Schepper. Het helpt de moslim om de dagen van Dhul-Hijjah niet alleen als kalenderdagen te beleven, maar als dagen van bewustzijn, aanbidding en innerlijke nabijheid.

Alle vormen van goedheid krijgen extra betekenis

Hoewel hadj, vasten, offer en dhikr tot de bekendste vormen van aanbidding in deze dagen behoren, beperken de eerste tien dagen van Dhul-Hijjah zich niet tot deze daden. De hadith over de geliefdheid van goede daden in deze periode is algemeen. Dat betekent dat iedere oprechte goede daad in deze dagen een bijzondere betekenis krijgt.

Een moslim kan extra gebeden verrichten, vaker Qur’an lezen, smeekbeden doen, liefdadigheid geven, ouders beter behandelen, familiebanden herstellen, een conflict oplossen, zieken bezoeken, behoeftigen helpen, jongeren begeleiden of oprecht berouw tonen voor fouten uit het verleden.

Juist omdat niet iedereen de hadj kan verrichten, opent Allah voor iedere gelovige andere deuren naar Zijn nabijheid. Iemand die niet kan reizen, kan toch vasten. Iemand die niet kan vasten, kan dhikr verrichten. Iemand die weinig geld heeft, kan goed spreken, helpen, vergeven of Qur’an lezen. Niemand wordt volledig uitgesloten van de zegeningen van deze dagen.

Dit is een belangrijk principe binnen de islam. Allah opent verschillende deuren naar goedheid, zodat iedere mens iets kan doen binnen zijn vermogen. De succesvolle gelovige is degene die de deur herkent die voor hem openstaat en daar niet achteloos aan voorbijgaat.

Hoe kunnen moslims in Nederland en België deze dagen praktisch benutten?

Voor moslims in Nederland en België kunnen de eerste tien dagen van Dhul-Hijjah soms voorbijgaan zonder dat de omgeving er veel van merkt. Anders dan Ramadan zijn deze dagen maatschappelijk minder zichtbaar. Er zijn geen lange gezamenlijke iftars, geen algemene sfeer van vasten en vaak geen duidelijke verandering in het dagelijkse ritme. Juist daarom vraagt deze periode om bewuste planning.

Een moslim kan vóór deze dagen beginnen met een eenvoudige intentie: welke daden wil ik vermeerderen? Dat kan betekenen dat hij de dag begint met dhikr onderweg naar werk of school, een vast moment kiest om Qur’an te lezen, één of meerdere dagen vast, extra sadaqah geeft, een familieruzie probeert te herstellen of zijn kinderen uitlegt waarom deze dagen bijzonder zijn.

Gezinnen kunnen deze dagen zichtbaar maken in huis. Ouders kunnen met hun kinderen spreken over de hadj, de dag van ‘Arafah, profeet Ibrahim, het offer en de betekenis van gehoorzaamheid aan Allah. Zo worden deze dagen niet alleen individuele aanbidding, maar ook opvoeding. Kinderen leren dan dat de islamitische kalender niet slechts uit Ramadan en Eid bestaat, maar uit meerdere momenten van spirituele groei.

Voor werkenden en studenten is het belangrijk realistisch te blijven. Niet iedereen kan zijn dag volledig vrijmaken voor aanbidding. Maar zelfs binnen een druk leven kan men veel doen: de tong bezighouden met takbier, onnodige afleiding verminderen, de gebeden op tijd verrichten, bewust sadaqah geven, de dag van ‘Arafah vrijhouden indien mogelijk, en het hart vaker terugbrengen naar Allah.

Het doel is niet om deze dagen zwaar of onmogelijk te maken, maar om ze niet als gewone dagen te laten verdwijnen. Wie weinig kan doen, doet weinig maar oprecht. Wie meer kan doen, moet de kans niet verspillen.

Waarom missen zoveel moslims deze kans ieder jaar?

Opmerkelijk genoeg behoren deze dagen tot de meest deugdzame dagen van het jaar, terwijl veel moslims zich daar nauwelijks bewust van zijn. Wanneer Ramadan nadert, bereiden veel gezinnen zich weken van tevoren voor. De eerste tien dagen van Dhul-Hijjah krijgen vaak veel minder aandacht, ondanks de grote deugden die hierover zijn overgeleverd.

Een van de redenen is dat veel mensen worden opgeslorpt door de drukte van het dagelijkse leven. Werk, studie, sociale media, financiële zorgen en andere verplichtingen nemen zoveel ruimte in dat spirituele kansen ongemerkt voorbijgaan. Daardoor verstrijken deze dagen voor sommigen bijna als gewone dagen, terwijl zij in werkelijkheid behoren tot de meest waardevolle momenten van het jaar.

Een andere reden is dat de hadj voor veel mensen iets lijkt dat alleen pelgrims aangaat. Daardoor vergeten zij dat de eerste tien dagen van Dhul-Hijjah ook voor niet-pelgrims een grote kans zijn. Het vasten van ‘Arafah, het vermeerderen van dhikr, het geven van liefdadigheid, het doen van berouw en het verrichten van goede daden staan open voor iedere moslim.

Juist daarom besteedden de vroege generaties zoveel aandacht aan deze periode. Zij begrepen dat een gelovige niet alleen grote daden verricht, maar ook bijzondere momenten herkent waarin Allah extra deuren van genade opent.

Een jaarlijkse kans op vernieuwing

De eerste tien dagen van Dhul-Hijjah behoren tot de meest waardevolle dagen van het islamitische jaar. Het zijn dagen waarin aanbidding, vergeving, dankbaarheid en spirituele vernieuwing samenkomen. Zij herinneren de mens eraan dat Allah in het jaar momenten heeft geplaatst waarin het hart opnieuw kan ontwaken.

Terwijl de moderne wereld mensen voortdurend bezighoudt met snelheid, consumptie en afleiding, nodigen deze dagen de gelovige uit om stil te staan bij zijn relatie met Allah, zijn innerlijke toestand, zijn sterfelijkheid en zijn terugkeer naar zijn Schepper.

Wie deze dagen bewust beleeft, hoeft niet alles tegelijk te doen. Maar hij laat ze ook niet achteloos voorbijgaan. Hij vast als hij kan, verricht dhikr, geeft liefdadigheid, vraagt vergeving, versterkt familiebanden en zoekt opnieuw nabijheid tot Allah.

De werkelijk succesvolle mens is volgens de islam niet degene die alleen wereldse winst verzamelt, maar degene die de momenten van goddelijke genade herkent voordat zij voorbijgaan. De eerste tien dagen van Dhul-Hijjah zijn zo’n jaarlijks geschenk: een kans om opnieuw te beginnen, dichter bij Allah te komen en het leven opnieuw in de juiste richting te sturen.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

• Vind je dit interessant? Onze hoofdpagina is ingericht als een wegwijzer door de islam, cultuur en geschiedenis. Ontdek meer via de categorieën bovenaan ≡ of gebruik de zoekbalk voor specifieke vragen: BegrijpIslam