Strategisch bewustzijn: beschaving, identiteit en de plaats van moslims in de wereld – deel 5

Een mens leeft nooit uitsluitend als individu. Hij wordt gevormd door geloof, taal, gezin, geschiedenis, omgeving, onderwijs, media, herinneringen en verwachtingen over de toekomst. Ook gemeenschappen bestaan niet in een leegte. Zij dragen een beeld van zichzelf, een herinnering aan hun verleden en een voorstelling van wat zij in de wereld behoren te betekenen.

Daarom kan strategisch bewustzijn niet stoppen bij het begrijpen van macht, media of planning. Op een dieper niveau raakt het aan de vraag wie een gemeenschap is, waar zij vandaan komt, welke waarden zij draagt en hoe zij zich tot andere samenlevingen verhoudt. Zonder een heldere identiteit kan een gemeenschap over middelen beschikken en toch haar richting verliezen. Zonder beschavingsbewustzijn kan zij op gebeurtenissen reageren, maar moeilijk begrijpen welke plaats zij in de geschiedenis inneemt.

Voor moslims is deze vraag bijzonder belangrijk. Zij behoren tot de wereldwijde moslimgemeenschap (oemma), maar leven tegelijkertijd in concrete landen, steden, buurten, scholen en werkplaatsen. Een moslim in Nederland, België of Vlaanderen staat niet buiten de samenleving, maar valt ook niet volledig samen met de maatschappelijke hoofdstroom. Hij draagt een geloof dat hem verbindt met Allah, met Profeet Mohammed ﷺ (vrede zij met hem), met de Koran (Quran), met de islamitische geschiedenis en met moslims overal ter wereld.

De vraag is daarom niet of moslims een identiteit hebben. De vraag is of zij die identiteit bewust, volwassen en verantwoordelijk leren dragen.

Wat bedoelen we met beschaving?

Beschaving is meer dan gebouwen, kleding, voedsel, kunst of politieke macht. Een beschaving is een manier waarop mensen betekenis geven aan het leven. Zij omvat geloof, waarden, kennis, recht, taal, gezin, omgangsvormen, onderwijs, schoonheid, herinnering en bestuur. Zij laat zien wat een gemeenschap belangrijk vindt, wat zij bewondert, wat zij beschermt en wat zij aan de volgende generatie doorgeeft.

Een beschaving wordt dus niet alleen zichtbaar in paleizen, universiteiten of militaire overwinningen. Zij wordt ook zichtbaar in de manier waarop mensen hun kinderen opvoeden, met armen omgaan, over waarheid spreken, rechtvaardigheid begrijpen, ouderen behandelen, kennis bewaren en grenzen stellen aan macht.

Vanuit islamitisch perspectief begint beschaving niet bij uiterlijk vertoon. Zij begint bij de aanbidding van Allah, zuiverheid van geloof, rechtvaardigheid, kennis, karakter en verantwoordelijkheid. Wanneer deze innerlijke fundamenten verdwijnen, kan een samenleving uiterlijk nog indrukwekkend lijken, maar van binnen uitgehold raken.

Daarom is het niet voldoende om te vragen of moslims ooit machtige staten, steden of instellingen bezaten. De belangrijkere vraag is welke waarden die opbouw droegen. Wat maakte een samenleving werkelijk islamitisch? Was dat alleen de naam, de vlag en de meerderheid van de bevolking, of ook rechtvaardigheid, kennis, aanbidding, bescherming van kwetsbaren en trouw aan de openbaring?

Een volwassen beschavingsbewustzijn kijkt daarom niet alleen met trots naar het verleden, maar ook met eerlijkheid. Het erkent grootheid waar grootheid bestond, maar ziet eveneens fouten, verdeeldheid en verval waar die aanwezig waren. Alleen zo wordt geschiedenis een bron van inzicht en geen oppervlakkige nostalgie.

Islamitische identiteit is geen reactie op anderen

Een van de fouten die moslims kunnen maken, is dat zij hun identiteit vooral als reactie op anderen definiëren. Moslim-zijn wordt dan voornamelijk omschreven als: niet zijn zoals de meerderheid, niet leven zoals het Westen, niet denken zoals secularisten of niet behoren tot een andere groep. Natuurlijk kent de islam duidelijke grenzen. Niet alles is gelijkwaardig en niet iedere levenswijze is juist. Een identiteit die uitsluitend uit verzet bestaat, blijft echter kwetsbaar.

Islamitische identiteit begint positief. Zij begint met geloof in Allah, liefde voor de Profeet ﷺ, gebed, gehoorzaamheid, waarheid, barmhartigheid, kennis en verantwoordelijkheid. Zij is niet in de eerste plaats een politieke houding, maar een manier van leven voor Allah. Vanuit dat fundament leert een moslim vervolgens onderscheiden waarin hij wel en niet kan meegaan.

Een kind dat alleen hoort wat het niet mag worden, krijgt geen stevig beeld van wat het wél kan worden. Een jongere die vooral leert zich af te zetten, kan uiterlijk hard lijken maar innerlijk onzeker blijven. Een gemeenschap die uitsluitend op kritiek van buitenaf reageert, laat anderen bepalen waarover zij spreekt en waaraan zij haar energie besteedt.

Daarom moet islamitische identiteit dieper worden onderwezen. Niet als een angstige muur, maar als een helder fundament. Wie ben ik tegenover Allah? Wat betekent het dat ik de Koran als leiding erken? Wat betekent het dat de Profeet ﷺ mijn voorbeeld is? Wat betekent het om eerlijk te blijven wanneer een leugen voordeel lijkt te geven? Wat betekent het om kuis, rechtvaardig, betrouwbaar en barmhartig te leven in een samenleving die soms andere prioriteiten stelt?

Wanneer identiteit zo wordt begrepen, krijgt zij rust. Zij hoeft niet bij iedere discussie te schreeuwen. Zij hoeft niet onzeker naar goedkeuring te zoeken. Zij hoeft evenmin iedere ontmoeting met anderen als een bedreiging te zien. Zij staat stevig genoeg om te leren, te spreken, grenzen aan te geven, samen te werken en zichzelf te blijven.

De wereldwijde moslimgemeenschap en de concrete verantwoordelijkheid

De islam verbindt moslims over grenzen heen. Een moslim in Genk, Rotterdam, Antwerpen, Brussel, Amsterdam, Rabat, Istanbul, Jakarta of Caïro behoort tot dezelfde wereldwijde moslimgemeenschap. Die verbondenheid is geen bijkomstigheid. Zij herinnert de gelovige eraan dat hij deel uitmaakt van iets groters dan zijn gezin, etniciteit, nationaliteit of generatie.

Die verbondenheid heft de directe verantwoordelijkheid echter niet op. Iedere moslim leeft in een bepaalde omgeving, spreekt een bepaalde taal en heeft te maken met buren, wetten, scholen, werk en maatschappelijke relaties. Een moslim in Nederland of België kan meeleven met het lijden van moslims elders, maar moet ook weten hoe hij als betrouwbare ouder, werknemer, buur, burger en gelovige handelt waar hij zelf leeft.

Het gevaar ontstaat wanneer een van beide niveaus het andere verdringt. Wie alleen naar verre gebeurtenissen kijkt, kan de behoeften van het eigen gezin, de moskee of de buurt uit het oog verliezen. Wie zich uitsluitend op kleine plaatselijke belangen richt, kan de bredere verbondenheid van de islam vergeten.

Strategisch beschavingsbewustzijn brengt deze verantwoordelijkheden in de juiste verhouding. Het leert een moslim dat betrokkenheid bij de oemma niet bestaat uit voortdurende emotionele reactie alleen, maar ook uit gebed, hulp, kennis en zorgvuldig handelen. Tegelijk vraagt zijn directe omgeving om werkelijke aanwezigheid, betrouwbare relaties en inzicht in de samenleving waarin hij leeft.

Voor moslims in Nederland, België en Vlaanderen betekent dit dat zij hun geloof niet losmaken van hun dagelijkse plichten. De band met moslims wereldwijd en de verantwoordelijkheid dichtbij zijn geen concurrerende loyaliteiten. Zij vragen ieder om een passende vorm van aandacht en handelen.

Wat betekent het dat moslims getuigen zijn?

De Koran beschrijft de moslimgemeenschap met een zware verantwoordelijkheid. Allah (God) zegt: “En zo hebben Wij jullie tot een gematigde gemeenschap gemaakt, zodat jullie getuigen zijn over de mensen en de Boodschapper getuige is over jullie. En Wij maakten de gebedsrichting waarop jij stond slechts om te weten wie de Boodschapper volgt en wie zich op zijn hielen omkeert. En voorwaar, het was zwaar, behalve voor degenen die Allah heeft geleid. En Allah zal jullie geloof niet verloren laten gaan. Voorwaar, Allah is voor de mensen zeker Meest Zachtmoedig, Meest Barmhartig.” Soera al Baqara 2:143.

Dit vers wordt vaak genoemd, maar de betekenis ervan is zwaar. Getuige zijn betekent niet dat moslims zichzelf boven andere mensen mogen verheffen. Het betekent dat zij de waarheid moeten kennen, dragen, uitleggen en in hun leven zichtbaar maken. Een getuige draagt verantwoordelijkheid. Hij mag niet liegen, de werkelijkheid verdraaien of afwezig zijn wanneer zijn getuigenis nodig is.

De moslimgemeenschap is dus niet slechts een groep die zichzelf beschermt. Zij draagt een boodschap voor de mensheid: de aanbidding van Allah alleen, morele verantwoordelijkheid, rechtvaardigheid, barmhartigheid, het hiernamaals en de waardigheid van de mens als schepsel van Allah. Deze boodschap mag niet worden gereduceerd tot identitaire trots of politieke slogans.

Getuige zijn vraagt dat moslims herkenbaar blijven als moslims, maar ook dat zij rechtvaardig, betrouwbaar en begrijpelijk zijn. Een getuige die niemand vertrouwt, verliest geloofwaardigheid. Een getuige die de waarheid niet goed kent, raakt verward. Een getuige die hardheid met standvastigheid verwart, kan mensen van de boodschap verwijderen. Een getuige die zijn geloof verdunt om geaccepteerd te worden, verliest juist datgene waarvan hij moest getuigen.

De plaats van moslims in de wereld is daarom niet passief. Zij worden gevraagd iets te dragen. Niet met arrogantie, maar met nederigheid. Niet met angst, maar met helderheid. Niet met dwang, maar met waarheid, karakter en uitleg.

Beschavingsbewustzijn zonder hoogmoed

Het is goed dat moslims hun geschiedenis kennen. De islamitische beschaving heeft grote geleerden, steden, bibliotheken, rechtsgeleerden, artsen, reizigers, taalgeleerden, bouwmeesters, handelaren, opvoeders en hervormers voortgebracht. Deze geschiedenis kan moslims helpen minder onzeker te zijn en te beseffen dat hun geloof niet vreemd is aan kennis, orde, schoonheid en maatschappelijke opbouw.

Geschiedenis kan echter ook verkeerd worden gebruikt. Soms verandert de herinnering aan vroegere grootheid in zelftroost. Men spreekt uitvoerig over wat moslims ooit waren, maar weinig over wat men vandaag zelf draagt. Men noemt namen van vroegere geleerden, maar leest hun werken niet. Men prijst oude steden, maar bouwt geen nieuwe instellingen. Men beroemt zich op beschaving, maar toont weinig discipline, kennis of karakter.

Daarom moet beschavingsbewustzijn worden gezuiverd van hoogmoed. Trots op het verleden wordt pas nuttig wanneer zij verantwoordelijkheid wekt. Wie zegt dat moslims ooit kennis droegen, moet kennis vandaag serieus nemen. Wie zegt dat moslims ooit rechtvaardigheid brachten, moet zelf rechtvaardig handelen. Wie zegt dat de islam beschaving heeft opgebouwd, moet beginnen bij zijn eigen gebed, gezin, werk, woord en omgang met mensen.

Ook tegenover andere samenlevingen is nederigheid nodig. Niet alles buiten de moslimgemeenschap is verwerpelijk. Moslims kunnen leren van organisatie, wetenschap, vakmanschap, maatschappelijke discipline, juridische procedures, zorgsystemen of onderwijsmethoden, zolang zij hun geloof en morele grenzen bewaren. Beschavingsbewustzijn betekent niet dat men alles blind overneemt, maar evenmin dat men uit trots ieder nuttig inzicht afwijst.

Een volwassen gemeenschap weet wat zij draagt, erkent wat zij mist en durft te leren zonder haar uitgangspunten te verliezen.

Tussen minderwaardigheidsgevoel en valse superioriteit

Veel moslims bewegen tussen twee schadelijke uitersten. Het eerste is een minderwaardigheidsgevoel. Men kijkt naar dominante samenlevingen, hun instellingen, rijkdom, technologie en zichtbaarheid, en voelt zich klein. Soms leidt dit tot schaamte voor de islamitische identiteit. Men probeert zo onopvallend mogelijk te zijn, vermijdt duidelijke religieuze taal en neemt geleidelijk waarden over zonder ze aan de openbaring te toetsen.

Het tweede uiterste is valse superioriteit. Men reageert op zwakte met grote woorden. Men spreekt alsof moslims vanzelf beter handelen alleen omdat zij moslims zijn. Men verwart de waarheid van de islam met de werkelijke toestand van moslims. Men vergeet dat de verhevenheid van de islam niet automatisch betekent dat iedere moslimgemeenschap wijs, rechtvaardig of sterk is.

Beide uitersten zijn gevaarlijk. Minderwaardigheidsgevoel verzwakt de identiteit. Valse superioriteit verhindert zelfcorrectie. Het eerste maakt mensen volgzaam, het tweede maakt hen blind voor hun eigen gebreken.

De juiste weg is waardige nederigheid. Een moslim hoeft zich niet voor zijn geloof te schamen, omdat de islam leiding van Allah is. Tegelijk mag hij zijn eigen tekortkomingen, de zwakte van zijn gemeenschap of de fouten van moslims niet achter grote woorden verbergen. Hij weet dat het bezitten van waarheid ook verplicht tot verbetering.

Deze houding geeft rust. Zij zegt: wij hoeven onze identiteit niet prijs te geven om mee te kunnen doen, maar wij hoeven evenmin te doen alsof onze problemen niet bestaan. Wij dragen een grote boodschap en moeten leren haar waardig te vertegenwoordigen.

De relatie met andere samenlevingen

De islam leert moslims niet om de mensheid als één vijandige massa te beschouwen. Mensen verschillen in geloof, cultuur, gedrag, houding en rechtvaardigheid. Sommigen bestrijden de islam, anderen zijn nieuwsgierig en weer anderen handelen eerlijk, rechtvaardig of behulpzaam ondanks een verschil in geloof. Een volwassen moslim leert onderscheid te maken.

Allah (God) zegt: “O mensen, Wij hebben jullie geschapen uit een man en een vrouw en Wij hebben jullie tot volken en stammen gemaakt, zodat jullie elkaar leren kennen. Voorwaar, de meest eervolle van jullie bij Allah is degene die het meest godvrezend is. Voorwaar, Allah is Alwetend, Alkennend.” Soera al Hoedjoerat 49:13.

Dit vers erkent het bestaan van volken en stammen, maar maakt afkomst niet tot maatstaf van werkelijke eer. De hoogste maatstaf is godsvrees. Dat leert moslims om niet racistisch, door stamdenken beheerst of arrogant naar anderen te kijken. Verschil is een werkelijkheid, maar geen rechtvaardiging voor onrecht.

De omgang met andere samenlevingen vraagt daarom onderscheidingsvermogen. Moslims kunnen samenwerken in wat goed en rechtvaardig is. Zij kunnen nuttige kennis overnemen, buren respecteren, afspraken nakomen en eerlijk handelen. Tegelijk bewaren zij hun geloofsgrenzen en nemen zij geen denkbeelden over die rechtstreeks met de openbaring botsen.

Dit is geen zwakte, maar volwassenheid. Een gemeenschap die alleen kan kiezen tussen vijandigheid en volledige aanpassing, heeft haar evenwicht verloren. De islamitische houding is principieel: vriendelijk waar dat mogelijk is, duidelijk waar dat nodig is en rechtvaardig onder alle omstandigheden.

Beschavingsdruk in Europa

Moslims in Europa leven onder een bijzondere vorm van maatschappelijke en culturele druk. Die druk is niet altijd openlijk vijandig. Vaak werkt zij subtieler, via ideeën over succes, vrijheid, het lichaam, gezin, seksualiteit, religie, autonomie, consumptie en identiteit. Jongeren groeien op in een omgeving waarin de islam soms wordt gerespecteerd, soms kritisch wordt bevraagd, soms wordt gewantrouwd en soms belachelijk wordt gemaakt.

Dat vraagt meer dan emotionele verdediging. Het vraagt rustige en diepgaande identiteitsvorming. Een jongere moet niet alleen horen dat hij moslim moet blijven. Hij moet begrijpen waarom de islam waar is, waarom aanbidding betekenis geeft, waarom bepaalde grenzen barmhartigheid kunnen bevatten, waarom het gezin bescherming verdient, waarom kuisheid waardevol is, waarom geld niet het hoogste doel vormt en waarom de tevredenheid van Allah zwaarder weegt dan sociale goedkeuring.

In Nederland, België en Vlaanderen komt daar de taalvraag bij. Wie de taal van zijn omgeving onvoldoende beheerst, kan zijn geloof moeilijk duidelijk uitleggen. Wie tegelijkertijd de taal van zijn ouders of van islamitische bronnen verliest, kan een deel van zijn religieuze en familiale geheugen kwijtraken. Taal is daarom niet alleen een communicatiemiddel, maar ook een toegang tot kennis, geschiedenis en betekenis.

Bewust leven onder zulke omstandigheden betekent niet dat moslims voortdurend bang moeten zijn. Niet iedere invloed is schadelijk, maar evenmin is iedere invloed neutraal. Een gezin dat niet over waarden spreekt, laat andere stemmen een groot deel van de opvoeding bepalen. Een gemeenschap die jongeren geen diepgaande antwoorden biedt, laat hen vaak alleen met oppervlakkige boodschappen van buitenaf.

De oplossing ligt daarom niet in totale afzondering, maar in vorming: kennis van het geloof, een sterk gezin, taalvaardigheid, betrouwbare begeleiding en het vermogen om met vertrouwen en duidelijke grenzen in Europa te leven.

De fout van geïmporteerde conflicten

Een belangrijk probleem binnen sommige minderheidsgemeenschappen is dat zij conflicten uit andere landen onbewust meenemen naar hun nieuwe omgeving. Politieke spanningen, etnische rivaliteiten, partijschappen, oude familietegenstellingen en ideologische twisten worden voortgezet in moskeeën, verenigingen, sociale media en gezinnen in Europa.

Daardoor kunnen plaatselijke gemeenschappen verdeeld raken door conflicten die nauwelijks met hun eigen omstandigheden samenhangen. Jongeren die hier zijn geboren of opgegroeid, erven soms boosheid waarvan zij de achtergrond nauwelijks kennen. Moskeeën kunnen worden belast met politieke rivaliteiten uit landen van herkomst. Gemeenschapswerk kan verlamd raken door etiketten, kampen en diepgeworteld wantrouwen.

Strategisch beschavingsbewustzijn vraagt dat moslims onderscheid maken tussen betrokkenheid en gevangenschap. Het is begrijpelijk dat een moslim wordt geraakt door pijn en onrecht elders. Verbondenheid met de oemma betekent dat men niet onverschillig blijft. Maar het is ongezond wanneer iedere buitenlandse strijd automatisch de verhoudingen in de eigen stad, moskee of familie beheerst.

De concrete uitdagingen in Nederland, België en Vlaanderen vragen eigen aandacht: geloofsoverdracht, jongeren, gezinnen, onderwijs, armoede, betrouwbare instellingen, maatschappelijke communicatie en correcte religieuze kennis. Die taken mogen niet steeds worden verwaarloosd door conflicten die men niet kan oplossen en soms onvoldoende begrijpt.

Een volwassen gemeenschap behoudt betrokkenheid bij wat elders gebeurt, maar laat haar dagelijkse opdracht niet door iedere verre strijd ontregelen.

Moslim-zijn in Europa: betrokken zonder de identiteit te verliezen

Sommige mensen stellen het leven van moslims in Europa voor als een keuze tussen twee uitersten: volledig opgaan in de maatschappelijke hoofdstroom of zich terugtrekken in gesloten kringen. Beide mogelijkheden zijn te beperkt. De islam vraagt geen verlies van geloof, maar evenmin een vlucht uit maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Een moslim kan de taal van het land spreken, werken, studeren, buren respecteren, bijdragen aan veiligheid en welzijn, en tegelijkertijd vasthouden aan gebed, toegestaan en verboden, kuisheid, gezin, bescheidenheid, islamitische opvoeding en gehoorzaamheid aan Allah.

Dat vraagt innerlijke stevigheid en kennis. Wie onzeker is, ervaart iedere maatschappelijke ontmoeting gemakkelijk als een bedreiging. Wie zijn geloof niet goed kent, kan moeilijk uitleggen waarom hij bepaalde keuzes maakt. Wie alleen door groepsdruk wordt gedragen, raakt in verwarring zodra die groep verdeeld of afwezig is.

Een volwassen aanwezigheid vraagt ook om een volwassen taal. Niet alleen klagen over beeldvorming, maar zelf helder uitleggen. Niet alleen op incidenten reageren, maar duurzame relaties opbouwen. Niet alleen rechten benoemen, maar ook plichten serieus nemen. Niet alleen als herkenbare groep zichtbaar zijn, maar door karakter en betrouwbaarheid betekenis krijgen.

Zo wordt moslim-zijn geen private schaamte en evenmin een provocerende houding. Het wordt een rustige en verantwoordelijke manier van leven waarin maatschappelijke betrokkenheid en trouw aan het geloof elkaar niet uitsluiten.

Rechtvaardigheid als beschavingsmaatstaf

Geen beschaving is werkelijk sterk wanneer zij haar rechtvaardigheid verliest. Macht, rijkdom, kennis en cultuur kunnen indrukwekkend lijken, maar wanneer zij onrecht dienen, verliezen zij hun morele waarde. De islam maakt rechtvaardigheid daarom tot een centrale maatstaf, ook tegenover mensen met wie men van mening of geloof verschilt.

Allah (God) zegt: “O jullie die geloven, wees standvastig voor Allah als getuigen in rechtvaardigheid. En laat de haat tegen een volk jullie er niet toe brengen onrechtvaardig te zijn. Wees rechtvaardig; dat is dichter bij godsvrees. En vrees Allah. Voorwaar, Allah is Alwetend over wat jullie doen.” Soera al Maida 5:8.

Dit vers is bijzonder krachtig. Het verbiedt dat haat of conflict als excuus voor onrecht wordt gebruikt. Moslims mogen hun beschavingsbewustzijn daarom niet bouwen op wrok, racisme of collectieve minachting. Zelfs wanneer zij onrecht ervaren, blijven zij aan rechtvaardigheid gebonden.

Rechtvaardigheid begint dichtbij: in het gezin, in de moskee, in handel, in meningsverschillen, in de manier waarop men over andere groepen spreekt, in de omgang van bestuurders met geld en in de manier waarop ouders hun kinderen behandelen. Zij blijkt eveneens in de omgang tussen mannen en vrouwen en in de houding tegenover armen, nieuwkomers, kwetsbaren en mensen zonder invloed.

Een gemeenschap die over beschaving spreekt maar intern onrecht normaal vindt, spreekt zichzelf tegen. Rechtvaardigheid is geen versiering van islamitische identiteit. Zij is een voorwaarde voor geloofwaardigheid.

Wat is de plaats van moslims in de wereld?

De plaats van moslims in de wereld kan niet worden begrepen door alleen naar politieke macht te kijken. Moslims vormen niet slechts een geopolitieke groep. Zij zijn dragers van een geloof dat de mens herinnert aan Allah, het hiernamaals, waarheid, aanbidding en morele verantwoordelijkheid.

Hun betekenis wordt daarom niet alleen bepaald door wat zij bezitten, maar ook door wat zij belichamen. Wanneer moslims eerlijk zijn, rechtvaardig handelen, kennis zoeken, gezinnen beschermen, barmhartigheid tonen, beloften nakomen en Allah centraal stellen, wordt iets van hun boodschap zichtbaar. Wanneer zij het tegenovergestelde doen, beschadigen zij hun getuigenis, ook wanneer zij uiterlijk sterk lijken.

De wereld heeft niet uitsluitend behoefte aan machtige gemeenschappen. Zij heeft behoefte aan mensen die waarheid met barmhartigheid verbinden, die rechtvaardigheid niet vergeten wanneer zij sterker worden en die de mens niet reduceren tot consument, lichaam, nationaliteit of economische waarde.

De islamitische bijdrage aan de wereld begint daarom niet met het imiteren van andere beschavingen en evenmin met het romantiseren van het verleden. Zij begint met terugkeer naar Allah, de vorming van mensen, herstel van kennis, rechtvaardigheid in het handelen en een bewuste omgang met de tijd waarin men leeft.

Voor moslims in Europa betekent dit dat hun bestaan niet tijdelijk, toevallig of betekenisloos is. Waar zij wonen, dragen zij verantwoordelijkheid. Hun kinderen, collega’s, buren, steden en instellingen maken deel uit van hun beproeving. Zij kunnen iets opbouwen dat trouw is aan hun geloof en tegelijkertijd werkelijk voordeel brengt voor mensen.

Een identiteit die gedragen wordt

Beschavingsbewustzijn is uiteindelijk geen theorie waarover men alleen discussieert, maar een verantwoordelijkheid die in het leven zichtbaar moet worden. Een identiteit leeft niet doordat men haar voortdurend noemt, maar doordat men haar belichaamt. Islamitische identiteit wordt zichtbaar in gebed, eerlijkheid, opvoeding, kennis, kuisheid, barmhartigheid, rechtvaardigheid, betrouwbaarheid en nederigheid.

Wanneer moslims hun plaats in de wereld begrijpen, worden zij niet minder betrokken bij hun tijd, maar juist bewuster. Zij weten dat zij niet alles kunnen veranderen, maar evenmin zonder richting mogen leven. Zij begrijpen dat verbondenheid met moslims wereldwijd niet losstaat van verantwoordelijkheid voor gezin, buurt en samenleving. Zij kunnen van anderen leren zonder hun geloof tot onderhandelbaar bezit te maken. Zij weten dat macht zonder rechtvaardigheid gevaarlijk is en dat identiteit zonder karakter leeg blijft.

Zo ontstaat een volwassen houding: niet angstig, niet arrogant, niet passief en niet stuurloos. Een moslim leeft met wortels en verantwoordelijkheid. Hij draagt zijn geloof niet als een last, maar als leiding. Hij kijkt naar de wereld zonder het hiernamaals te vergeten. Hij vervult zijn maatschappelijke plichten zonder zijn Heer uit het oog te verliezen.

Dat is de plaats van moslims in de wereld: getuigen van waarheid, dragers van verantwoordelijkheid en bouwers van het goede, waar Allah hen ook heeft geplaatst.