Nasreddin Dinet: islam, kunst en de verdediging van de Profeet – deel 2

Van toenadering naar openlijke islam

In het eerste deel stond Étienne Dinet nog op de drempel: een Franse kunstenaar, gevormd door Parijs, maar diep geraakt door Algerije, Bou Saada, de Arabische taal, de vriendschap met Sliman ben Ibrahim en de zichtbare islam in het dagelijkse leven. Zijn kunst was al veranderd voordat zijn naam veranderde. Zijn blik was al verschoven voordat zijn openbare identiteit volledig zichtbaar werd.

Dit tweede deel begint op het moment waarop die innerlijke toenadering een openlijke richting krijgt. Dinet blijft niet alleen de schilder die de Algerijnse samenleving met warmte en waardigheid afbeeldt. Hij wordt Nasreddin Dinet: een man die de islam niet slechts bewondert als buitenstaander, maar haar als eigen geloof aanvaardt, erover schrijft, haar verdedigt en zijn laatste levensjaren in dat teken plaatst.

Die overgang moet niet worden voorgesteld als een plotselinge breuk zonder voorgeschiedenis. Zijn aanvaarding van de islam was geen los incident, maar de rijpe uitkomst van jarenlange nabijheid. Hij had de islam gezien in gebed, familie, eenvoud, gastvrijheid, taal, vriendschap en morele orde. Wat eerder zichtbaar was in mensen en plaatsen, werd nu ook een persoonlijke geloofsweg.

Daarom is het tweede deel van zijn leven niet alleen religieus interessant, maar ook historisch en intellectueel. Dinet werd een Europese kunstenaar die de middelen van zijn eigen vorming gebruikte om de islam, de Koran, Profeet Mohammed ﷺ (vrede zij met hem) en de waardigheid van Algerijnse moslims aan Europese lezers en kijkers voor te stellen.

Wat betekende de naam Nasreddin Dinet?

Rond 1913 werd de islamitische identiteit van Dinet openlijk verbonden met een nieuwe naam: Nasreddin, in sommige Franse vormen ook geschreven als Nasreddine of Nasseredine. Voor een kunstenaar uit zijn positie was zo’n naam geen kleine toevoeging. Zij markeerde dat zijn verhouding tot de islam niet langer alleen cultureel, artistiek of vriendschappelijk was. Hij wilde behoren.

De naam Nasreddin wordt vaak begrepen in de betekenis van iemand die de religie ondersteunt of verdedigt. Voor Dinet paste dat bij wat zijn latere werk zou laten zien. Hij wilde de islam niet behandelen als een exotisch onderwerp voor Europese nieuwsgierigheid, maar als een religie van waarheid, aanbidding, openbaring en morele orde. Zijn naam werd daardoor verbonden met verantwoordelijkheid.

Toch moet men voorzichtig blijven met grote woorden. Dinet werd geen geleerde in de klassieke islamitische zin. Hij was geen rechtsgeleerde, geen specialist in profetische overleveringen (hadith) en geen theoloog. Zijn kracht lag elders: in kunst, taal, menselijke nabijheid, schrijven en het vermogen om Europese misverstanden over de islam van binnenuit te herkennen. Hij kende de wereld van Parijs, maar hij had ook geleefd tussen moslims in Algerije. Juist die dubbele ervaring gaf zijn getuigenis gewicht.

Zijn naam drukte daarom geen afstand tot zijn Franse vorming uit alsof die nooit had bestaan. Zij drukte uit dat zijn hart en loyaliteit een nieuwe richting hadden gekregen. Hij bleef schilder, schrijver en Frans gevormd kunstenaar, maar hij werd ook een moslim die niet meer over de islam wilde spreken alsof zij slechts andermans religie was.

Islam als overtuiging, niet alleen als bewondering

Veel Europese kunstenaars vóór Dinet hadden bewondering voor islamitische architectuur, kleding, rituelen of landschappen. Die bewondering bleef vaak aan de oppervlakte. Men kon een moskee schilderen zonder de aanbidding te begrijpen, een biddende man afbeelden zonder de betekenis van het gebed serieus te nemen, of de Koran noemen alsof het slechts een historisch boek was.

Bij Dinet groeide iets anders. Zijn relatie tot de islam werd niet beperkt tot esthetische waardering. Hij kwam dichter bij de islam als religie: geloof in Allah, erkenning van de Koran als openbaring van Allah, liefde voor de Profeet ﷺ en eerbied voor de manier waarop de islam het leven van een mens ordent. Dat onderscheid is belangrijk. Dinet werd niet slechts een liefhebber van islamitische vormen; hij werd iemand die de inhoud van de islam steeds meer als waarheid behandelde.

Daarmee veranderde ook de betekenis van zijn kunst. Een biddende figuur was niet langer alleen een mooi beeld. Het gebed werd een daad van overgave. Een eenvoudige woning was niet alleen pittoresk. Zij kon een plaats van waardigheid, gastvrijheid en herinnering aan Allah zijn. Een gezicht in de woestijn was niet alleen een studie van licht. Het kon de ernst dragen van een mens die leeft onder de blik van de Schepper.

Die verandering maakte zijn werk dieper, maar ook kwetsbaarder. In de Franse kunstwereld kon men zijn schilderijen blijven bewonderen zonder zijn islam serieus te nemen. Dinet zelf bewoog echter steeds verder weg van die veilige scheiding. Voor hem werden kunst, geloof, taal en morele verantwoordelijkheid steeds moeilijker van elkaar los te maken.

Sliman ben Ibrahim en de gezamenlijke verdediging van de islam

Sliman ben Ibrahim bleef in deze tweede fase een centrale figuur. In het eerste deel was hij vooral de vriend en bemiddelaar die Dinet dichter bij Bou Saada, de Arabische taal en de Algerijnse samenleving bracht. In het tweede deel wordt hij ook een medegetuige in het schrijven over de islam.

Hun samenwerking was belangrijk omdat Dinet niet alleen vanuit zijn eigen Europese blik wilde spreken. Sliman ben Ibrahim bracht taal, herinnering, geloofservaring en lokale kennis mee. Hun gezamenlijke werk laat zien dat Dinets islamitische ontwikkeling niet los stond van Algerijnse moslims die hem hadden begeleid, gecorrigeerd en vertrouwd. De stem van Sliman voorkwam dat Dinets werk slechts een Europese monoloog over de islam werd.

Samen schreven zij over islamitische onderwerpen voor een Franstalig publiek. Dat publiek kende de islam vaak via vooroordelen, koloniale beschrijvingen, polemische teksten of oppervlakkige reisverhalen. Dinet en Sliman wilden daar iets tegenover stellen: geen koude studie over een vreemde religie, maar een eerbiedige en begrijpelijke voorstelling van de islam van binnenuit.

Daar ligt de betekenis van hun samenwerking. Dinet had toegang tot Europese taal, uitgevers en kunstkringen. Sliman had diepe wortels in de wereld die Dinet wilde beschrijven. Samen konden zij bruggen bouwen zonder de islam te reduceren tot folklore of cultureel erfgoed. Zij schreven over de islam als religie, over de Profeet ﷺ als gezonden leider, en over moslims als mensen met geloof, waardigheid en geschiedenis.

Waarom schreef Nasreddin Dinet over Profeet Mohammed ﷺ?

Een van de belangrijkste aspecten van Nasreddin Dinets latere werk is zijn schrijven over Profeet Mohammed ﷺ. In een Europa waar de islam vaak werd voorgesteld door mensen die haar niet als waarheid erkenden, werd het beeld van de Profeet ﷺ regelmatig vervormd door wantrouwen, polemiek of koloniale hoogmoed. Dinet kende die wereld van binnenuit. Hij wist hoe gemakkelijk Europese lezers konden denken dat zij de islam begrepen, terwijl zij in werkelijkheid slechts een karikatuur hadden ontvangen.

Zijn werk over het leven van de Profeet ﷺ was daarom meer dan een biografie voor algemene kennis. Het was een poging om de Europese lezer te dwingen eerbiediger te kijken. De Profeet ﷺ werd niet voorgesteld als een historisch probleem dat verklaard moest worden vanuit wantrouwen, maar als de Boodschapper van Allah, als morele gids, als leider, als leraar en als barmhartigheid voor mensen die door Allah werden geleid.

Juist hierin ligt een blijvende waarde van Dinets werk: hij laat zien dat de verdediging van de Profeet ﷺ niet altijd luid of polemisch hoeft te zijn. Zij kan ook plaatsvinden door kennis, taal, zorgvuldige voorstelling, kunstzinnige ernst en het corrigeren van misverstanden zonder de lezer te beledigen.

Zijn verdediging was niet hetzelfde als moderne polemiek op sociale media. Zij was langzamer, literairder en sterker ingebed in zijn levensweg. Hij had de islam leren kennen tussen mensen, in gebed en in gemeenschap. Daarna probeerde hij aan Europese lezers te laten zien dat de Profeet ﷺ niet begrepen kan worden door vijandige clichés, maar door aandacht voor openbaring, karakter, leiding en de geschiedenis van de eerste moslims.

De Koran, openbaring en Europese misverstanden over de islam

Dinets schrijven over de islam raakte ook aan een bredere kwestie: hoe spreekt men in Europa over de Koran en de islamitische religie? In koloniale en oriëntalistische literatuur werd de Koran vaak behandeld als tekstobject, historisch document of cultureel verschijnsel. Voor moslims is de Koran echter het Woord van Allah. Wie dat verschil niet begrijpt, begrijpt niet waarom moslims met zoveel eerbied, liefde en gehoorzaamheid naar de Koran luisteren.

Dinet bewoog zich steeds verder weg van een afstandelijke taal die de islam alleen van buitenaf beschrijft. Hij wilde de islam niet presenteren als een verzameling gebruiken van een volk, maar als een religie die gebaseerd is op openbaring, aanbidding, zedelijke vorming en de leiding van de Profeet ﷺ. Daarmee gaf hij Europese lezers een andere ingang: niet de islam als decor van de woestijn, maar de islam als geloof dat mensen van binnen vormt.

Dat was in zijn tijd niet vanzelfsprekend. Veel Franse lezers kenden Algerijnse moslims vooral als koloniale onderdanen. Hun religie werd soms gezien als achterlijkheid, obstakel of exotische eigenaardigheid. Dinets werk verzette zich tegen die blik door de islam serieus te nemen in haar eigen begrippen: Allah, openbaring, gebed, profetische leiding (soenna), gemeenschap en morele verantwoordelijkheid.

Hierin ligt een van zijn belangrijkste bijdragen. Hij vertaalde niet alleen woorden van de ene taal naar de andere. Hij probeerde een geestelijke werkelijkheid begrijpelijk te maken voor lezers die eraan gewend waren haar te onderschatten. Dat vraagt meer dan kennis van taal. Het vraagt ook eerbied.

Kunst na de islam: schoonheid zonder hoogmoed

Na zijn openlijke aanvaarding van de islam kreeg Dinets kunst een nog duidelijkere innerlijke richting. Dat betekent niet dat elk schilderij ineens een religieuze les werd. Hij bleef kunstenaar, met aandacht voor lichaam, licht, compositie en dagelijks leven. Maar zijn begrip van schoonheid werd steeds minder los van aanbidding en morele orde.

In veel moderne kunst en literatuur staat het individuele zelf centraal: de kunstenaar als genie, de mens als maat, het verlangen als hoogste waarheid. Dinets latere werk beweegt in een andere richting. De mens blijft aanwezig, maar niet als afgod van zichzelf. De mens verschijnt in verhouding tot Allah, tot gemeenschap, tot natuur, tot gebed en tot sterfelijkheid.

Daarom is het beter om niet te spreken over een kunstmatige term als “esthetische tawhied”. Het gaat eenvoudiger en dieper: Dinet zag schoonheid steeds meer als iets dat verbonden is met nederigheid. Het licht van Bou Saada, de biddende lichamen, de stilte van het landschap en de waardigheid van gewone mensen werden bij hem tekenen van een orde waarin de schepping niet losstaat van de Schepper.

Zijn kunst werd daarmee niet minder artistiek, maar juist ernstiger. Zij wilde niet alleen behagen. Zij wilde getuigen van een wereld waarin aanbidding, eenvoud en menselijke waardigheid nog zichtbaar konden zijn. In die zin werd schoonheid bij Dinet geen vlucht uit de werkelijkheid, maar een manier om de werkelijkheid dieper te zien.

Hoe verdedigde Dinet de waardigheid van Algerijnse moslims?

De islamitische identiteit van Dinet versterkte zijn verbondenheid met Algerijnse moslims. Hij zag hen niet langer alleen als mensen die hij bewonderde of schilderde, maar als geloofsgenoten binnen de islamitische gemeenschap (oemma). Dat veranderde de morele verhouding. Onrecht tegen hen raakte niet slechts zijn medelijden, maar ook zijn gevoel van religieuze en menselijke loyaliteit.

In het Franse koloniale systeem werden Algerijnse moslims vaak behandeld als mensen met beperkte rechten, terwijl Frankrijk tegelijk sprak over vrijheid, gelijkheid en broederschap. Die spanning kon Dinet niet negeren. Hij kende de Franse taal van beschaving en vooruitgang, maar hij zag in Algerije hoe die taal in de praktijk vaak werd tegengesproken door ongelijkheid en vernedering.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd deze betrokkenheid concreet. Dinet hield zich bezig met de positie van moslimsoldaten die voor Frankrijk vochten en sneuvelden. Hij ontwierp islamitische grafstenen voor gesneuvelde moslimsoldaten, zodat hun dood niet werd herdacht via een christelijke symboliek die niet bij hun geloof paste. Daarmee verdedigde hij niet alleen de levende Algerijnse moslim, maar ook de waardigheid van de gestorvene.

Zijn verdediging van Algerijnse moslims moet niet worden voorgesteld alsof hij buiten alle beperkingen van zijn tijd stond. Hij bleef een Europese man met zijn eigen achtergrond. Maar hij gebruikte zijn positie wel om tegen de minachting in te spreken. Zijn kunst, geschriften en publieke houding maakten duidelijk dat Algerijnse moslims niet mochten worden gereduceerd tot koloniaal probleem of schilderachtig decor.

Daarin ligt het verschil tussen bewondering en loyaliteit. Bewondering kan op afstand blijven. Loyaliteit vraagt dat men ook spreekt wanneer de waardigheid van mensen wordt aangetast. Dinets leven laat zien hoe een kunstenaar door geloof en nabijheid kan veranderen van waarnemer in verdediger.

Bou Saada na zijn islam: eenvoud, trouw en gemeenschap

Bou Saada bleef ook na zijn openlijke islam een centrum van Dinets leven. Zijn verbondenheid met de oasestad was niet alleen nostalgisch. Zij had te maken met trouw: trouw aan mensen, aan een levensritme, aan de plek waar zijn hart en blik waren gevormd. Parijs gaf hem erkenning, maar Bou Saada gaf hem thuiskomst.

Zijn keuze voor eenvoud in Bou Saada past bij wat in de islam spirituele eenvoud (zuhd) wordt genoemd, mits dat begrip zorgvuldig wordt gebruikt. Het gaat niet om het verachten van de wereld alsof bezit op zichzelf verkeerd is. Het gaat om het bevrijden van het hart uit de greep van pronkzucht, sociale status en overdreven gehechtheid aan luxe. Dinet had toegang tot roem en kunstkringen, maar hij bleef aangetrokken tot een eenvoudiger bestaan tussen mensen die hij als zijn gemeenschap beschouwde.

Deze eenvoud was geen toneelstuk. Zij stond in verband met zijn kunst, zijn geloof en zijn omgang met de armen en gewone bewoners van Bou Saada. In een koloniale samenleving waar Europese elites vaak afstand hielden van de lokale bevolking, was zijn nabijheid veelzeggend. Hij koos niet alleen voor Algerije als thema, maar voor Bou Saada als plaats van verbondenheid.

Daarin wordt zijn islamitische weg concreet. Geloof is niet alleen wat iemand verklaart, maar ook wat iemand herordent: zijn thuisgevoel, zijn vriendschappen, zijn houding tegenover bezit, zijn omgang met mensen en zijn gevoel voor verantwoordelijkheid.

De bedevaart naar Mekka (hadj) in 1929

In 1929 ondernam Nasreddin Dinet de bedevaart naar Mekka (hadj). Deze reis vormde een late bekroning van zijn islamitische levensweg. De kunstenaar die ooit vanuit Parijs naar Algerije reisde, reisde nu als moslim naar de heilige plaatsen van de islam. Daarmee kreeg zijn beweging een nieuwe diepte: van artistieke ontdekking naar religieuze bestemming.

De bedevaart naar Mekka is voor moslims geen gewone reis. Zij is een daad van aanbidding, gehoorzaamheid en overgave aan Allah. De pelgrim verlaat vertrouwde kleding, status en omgeving, en staat tussen mensen van verschillende talen, kleuren en afkomst voor dezelfde Heer. Voor Dinet, die zijn leven lang had nagedacht over kunst, beschaving, ongelijkheid en menselijke waardigheid, moet die ervaring diep hebben ingegrepen.

Samen met Sliman ben Ibrahim zou hij over deze reis schrijven. Dat past bij hun gedeelde levenslijn: wat Dinet zag, wilde hij niet alleen bewaren als privéherinnering. Hij wilde het doorgeven aan lezers die misschien nooit zouden begrijpen wat de islam betekent wanneer men haar alleen als buitenstaander bestudeert.

De bedevaart bracht bij hem verschillende lijnen samen: de islam die hij in Bou Saada had leren zien, de taal die hij had geleerd, de gemeenschap waartoe hij wilde behoren, en de diepe gelijkheid van mensen voor Allah. In Mekka werd zichtbaar wat hij in Algerije al had vermoed: de islam overstijgt volk, kleur, klasse en nationale trots.

Wat zag Nasreddin Dinet in de eenheid van de bedevaart?

De bedevaart naar Mekka liet Dinet een werkelijkheid zien die haaks stond op veel Europese ideeën van zijn tijd. In de vroege twintigste eeuw groeiden in Europa nationalisme, raciale theorieën en harde ideologieën die mensen rangschikten naar afkomst, kleur of beschaving. De bedevaart toonde hem een andere orde: mensen van verschillende werelden die dezelfde kleding dragen, dezelfde woorden uitspreken en dezelfde Heer aanbidden.

Voor Dinet was dit niet slechts een indrukwekkend menselijk tafereel. Het was een religieuze werkelijkheid. De eenheid van de bedevaart komt niet voort uit menselijke mode of politieke leus, maar uit gehoorzaamheid aan Allah. De pelgrims zijn niet gelijk omdat zij hun verschillen ontkennen, maar omdat zij voor Allah staan zonder de uiterlijke rangorde waarop mensen zo vaak vertrouwen.

Hierin lag voor hem ook een antwoord op koloniale hoogmoed. Het koloniale denken verdeelde mensen in bestuurders en bestuurden, hogere en lagere beschavingen, centrum en periferie. De bedevaart liet een gemeenschap zien waarin een eenvoudige moslim uit Afrika, Azië of Europa in dezelfde aanbidding kon staan als ieder ander. Dat beeld had voor Dinet een kracht die kunst en politiek tegelijk raakte.

Zijn kijk op de bedevaart blijft daarom belangrijk. Zij is geen moderne slogan over diversiteit, maar een islamitische herinnering aan de oorsprong van menselijke waardigheid: de mens is dienaar van Allah, en geen kleur, volk of sociale rang maakt hem op zichzelf edeler dan een ander.

Dood in Parijs, rustplaats in Bou Saada

Nasreddin Dinet stierf op 24 december 1929 in Parijs, kort na de periode van zijn bedevaart. De plaats van zijn dood en de plaats van zijn begrafenis vatten zijn leven bijna symbolisch samen. Parijs was de stad van zijn geboorte, opleiding en erkenning. Bou Saada werd de plaats van zijn hart, zijn islamitische nabijheid en zijn laatste rust.

Hij werd begraven in Bou Saada. Dat gegeven is meer dan een biografisch detail. Het laat zien waar zijn leven uiteindelijk wilde thuiskomen. De man die in Parijs als Alphonse Étienne Dinet was geboren, vond zijn graf in Algerije als Nasreddin Dinet. Tussen die twee namen ligt geen simpele verwerping van het ene en verheerlijking van het andere, maar een lange weg van vorming, keuze en trouw.

Zijn graf in Bou Saada maakt zichtbaar wat in zijn leven langzaam was gegroeid. Hij wilde niet alleen herinnerd worden als Franse schilder van Algerijnse taferelen. Hij wilde verbonden blijven met de mensen, de religie en de plaats die hem hadden veranderd. De aarde waarin iemand begraven wordt, zegt niet alles over zijn ziel, maar in Dinets geval draagt zij wel een duidelijke symboliek.

Parijs bleef deel van zijn geschiedenis. Bou Saada werd deel van zijn bestemming.

Nasreddin Dinet tussen Frankrijk en Algerije

Na zijn dood bleef Dinet een figuur tussen twee herinneringen. In Frankrijk kon men hem blijven zien als kunstenaar, oriëntalist en meester van Algerijns licht. In Algerije werd hij ook herinnerd als iemand die dichter bij de islam en de Algerijnse moslimgemeenschap was gekomen dan de meeste Europese kunstenaars van zijn tijd. Die dubbele herinnering maakt hem interessant, maar ook kwetsbaar voor eenzijdige lezing.

Wie hem alleen Frans maakt, verliest zijn islamitische keuze uit het oog. Wie hem alleen Algerijns maakt, vergeet de Europese vorming die zijn kunst en zijn schrijverschap mede mogelijk maakte. Zijn betekenis ligt juist in de spanning tussen beide. Hij beheerste de taal en middelen van de Franse kunstwereld, maar gebruikte die steeds meer om een wereld te verdedigen die Frankrijk vaak verkeerd begreep.

Daarin verschilt Dinet van veel figuren die tussen culturen bewegen zonder werkelijk te kiezen. Dinet koos wel. Hij koos de islam als religie, Bou Saada als plaats van verbondenheid, en de verdediging van de Profeet ﷺ en Algerijnse moslims als deel van zijn latere verantwoordelijkheid. Maar hij deed dat met de middelen van iemand die de Europese wereld kende.

Zijn leven laat zien dat bekering niet altijd betekent dat een mens zijn verleden uitwist. Soms betekent het dat het verleden een andere bestemming krijgt. Zijn opleiding, techniek, taal en reputatie werden niet weggegooid; zij werden in dienst gesteld van een nieuwe overtuiging.

Wat betekent Nasreddin Dinet voor moslims in Europa?

Voor moslims in Europa is Nasreddin Dinet geen eenvoudig model dat men letterlijk kan kopiëren. Zijn tijd was anders, zijn koloniale context was anders en zijn kunstenaarschap was uitzonderlijk. Toch raakt zijn leven aan vragen die vandaag herkenbaar blijven: hoe kan iemand Europese taal, kunst en intellectuele middelen gebruiken zonder de islam te verbergen of te verzwakken? Hoe kan men spreken tot een niet-islamitisch publiek zonder de eigen religie te reduceren tot cultuur of erfgoed? Hoe verdedigt men de Profeet ﷺ met kennis, rust en waardigheid?

Dinets leven geeft daarop geen kant-en-klare methode, maar wel een richting. Hij toont dat trouw aan de islam niet hoeft te betekenen dat men de taal van de samenleving niet beheerst. Integendeel, wie die taal goed beheerst, kan misverstanden nauwkeuriger beantwoorden. Hij toont ook dat schoonheid, kunst en literatuur niet los hoeven te staan van geloof. Zij kunnen middelen worden om waarheid, eerbied en menselijke waardigheid zichtbaar te maken.

Voor moslims in Nederland, België en Vlaanderen is vooral zijn helderheid leerzaam. Dinet schreef niet over de islam alsof hij zich moest schamen voor haar eigen begrippen. Hij sprak over Allah, de Koran, de Profeet ﷺ, de bedevaart en de islamitische gemeenschap. Tegelijk deed hij dat niet met geschreeuw of oppervlakkige leuzen, maar met kunstzinnige ernst, literaire zorg en morele overtuiging.

Daarin ligt een blijvende les: de islam hoeft niet verdund te worden om verstaanbaar te zijn. Zij moet helder, waardig en zorgvuldig worden uitgelegd.

Van kunst naar getuigenis

Het leven van Nasreddin Dinet eindigde niet als een eenvoudig kunstenaarsverhaal. De jonge Parijse schilder die Algerije bezocht, werd een man die zijn kunst, taal en reputatie gebruikte om de islam en de waardigheid van moslims te verdedigen. Zijn weg liep van kijken naar samenleven, van samenleven naar geloven, en van geloven naar getuigen.

Zijn nalatenschap ligt niet alleen in schilderijen, hoe belangrijk die ook zijn. Zij ligt ook in de manier waarop hij de afstand tussen Europese kunst en islamitische overtuiging verkleinde zonder de islam te behandelen als decor. Hij schilderde, schreef, reisde, bad, verdedigde en keerde uiteindelijk terug naar de aarde van Bou Saada.

Nasreddin Dinet blijft daardoor een bijzondere figuur in de geschiedenis van Europese moslims en van de islamitische aanwezigheid in de moderne tijd. Hij laat zien dat een mens gevormd kan worden door één wereld, maar geroepen kan worden naar een waarheid die zijn hele leven herschikt. Zijn kunst begon met kijken naar Algerije. Zijn laatste getuigenis ging verder: zij wees naar de islam, naar de Profeet ﷺ en naar Allah, Die harten leidt zoals Hij wil.